1.     مستدرك الوسائل, ميرزاحسين نوري, در 27 جلد منتشر شده است.

2.     تفصيل وسائل الشيعه, شيخ حرّ عاملي, در 30 جلد منتشر شده است.

3.     جامع المقاصد, محقق كركي, در 13 جلد به همراه يك جلد فهارس منتشر شده است.

4.     مدارك الاحكام, موسوي عاملي, در هشت جلد.

5.     تذكرة الفقهاء, علامة حلّي, 14 جلد آن منتشر شده است.

6.     مستند الشيعة, ملّا احمد نراقي, در 19 جلد.

7.     نهاية الدراية, شيخ محمّدحسين اصفهاني, در 6 جلد.

8.     ارشاد, شيخ مفيد, در 2 جلد.

9.     الامان من اخطار الاسفار و الازمان, سيّد بن طاووس, 1 جلد.

10.      ‏قُرب الأسناد, حميري, 1 جلد.

11.      ‏الدروع الواقيه, سيّد بن طاووس, 1 جلد.

12.      الفقه المنسوب للامام الرضا(ع), 1 جلد.

13.      بداية الهداية, حرّ عاملي, در 1 جلد.

14.      لب الوسائل, شيخ عباس قمي, 1 جلد.

15.      عدة الاصول, شيخ طوسي, 1 جلد.

16.      اعلام الدين, ديلمي, 2 جلد.

17.      الامامة و التبصرة, ابن بابويه قمي,1 جلد.

18.      نهاية الاحكام, علامة حلّي, 2 جلد.

19.      رجال كشي (اختيار معرفة الرجال), 2 جلد.

20.      قاعده لاضرر و لاضرار, نمازي, 1 جلد.

21.      تسهيل السبيل باالحجة, فيض‏كاشاني, 1 جلد.

22.      بناء المقالة الفاطمية, سيّد بن طاووس, 1 جلد.

23.      كفاية الاصول, آخوند خراساني, 1 جلد.

24.      تقريرات اصول ميرزاي شيرازي, روزدري, در 4 جلد.

25.      قضاء حقوق المؤمنين, الصوري, 1 جلد.

26.      مسائل علي بن جعفر, 1 جلد.

27.      كشف الاستار, صفائي خوانساري, در 6 جلد.

28.      مقباس الهداية و مستدركات آن, مامقاني, در 7 جلد.

29.      الحديقة الهلاليه, شيخ بهايي, تحقيق سيّدعلي خراساني, 1 جلد.

30.      تاريخ اهل‏البيت(ع), سيّدمحمّدرضا جلالي, 1 جلد.

31.      منتهي المقال, ابوعلي حائري, در 7 جلد.

32.      فتح الابواب, سيّد بن طاووس, 1 جلد.

33.      معارج الاصول, محقق حلّي, 1 جلد.

34.      تعليقات علي الصحيفة السجادية, فيض كاشاني, 1 جلد.

35.      وقاية الاذهان, نجفي اصفهاني (ابوالمجد), 1 جلد.

36.      تفسير تبيان, شيخ طوسي, در 20 جلد در حال انجام مي‏باشد.

37.      تفسير مجمع‏البيان, در 20 جلد در حال انجام مي‏باشد.

38.      استقصاء لاعتبار، شيخ محمّد بن صاحب معالم, در 7 جلد.

39.      مشكاة الانوار، طبرسي, در 2 جلد.

40.      رياض المسائل، سيّدعلي طباطبايي, ابن قولويه, در 16 جلد منتشر شده است.

41.      حاشية المدارك، وحيد بهبهاني, در 3 جلد منتشر شده است.

42.      ذكري الشيعه، شهيد اول, در 4 جلد.

43.      نقد الرجال، تفرشي, در 5 جلد منتشر شده است.

44.      مسكّن الفوأد, شهيد ثاني, 1 جلد.

45.      الافصاح عن احوال رواة الصحاح, مرحوم محمّدحسن مظفّر, چهار جلد.

46.      جامع الاخبار, سبزواري, 1 جلد.

47.      الأصول العامة في الفقه المقارن، سيّدمحمّدتقي الحكيم. يك جلد.

48.      تفسير الحبري, حبري, يك جلد.

49.      حقايق الاصول, سيّدمحسن حكيم، يك جلد.

50.      عجالة المعرفة, راوندي، يك جلد.

51.      ترجمة الامام الحسين(ع) لطبقات ابن سعد, تحقيق سيّدعبدالعزيز طباطبايي, يك جلد.

52.      المقنع في الغيبة, الشريف المرتضي, يك جلد.

53.      خبر الغدير كراجكي, تحقيق علا آل جعفر, يك جلد.

54.      الصلاة في المشكوك, نائيني، يك جلد.

55.      المحقق الطباطبائي, مجموعه رسائل (يادنامة مرحوم سيّدعبدالعزيز طباطبايي), 5 جلد.

56.      اِعلام الوري, طبرسي, 2 جلد.

57.      القول المبين, كراجكي, 1 جلد.

58.      نقض فتاوي الوهابية, كاشف‏الغطاء, 1 جلد.

59.      الرد علي الوهابية, محمّدجواد بلاغي, 1 جلد.

60.      الالفين, علامه حلّي, در 2 جلد در حال انجام مي‏باشد.

61.      امالي, شيخ صدوق, در 2 جلد در حال انجام مي‏باشد.

62.      الامثال, حبيب‏الله كاشاني, در حال انجام مي‏باشد, 2 تا 3 جلد خواهد شد.

63.      بحر الفوائد, آشتياني, در حال انجام است, 6 تا 7 جلد خواهد شد.

64.      تنقيح المقال, عبدالله مامقاني, تاكنون 16 جلد اين مجموعه منتشر شده و به 55 تا 60 جلد مي‏رسد.

65.      حاشية الشرايع, آشتياني, 1 جلد, در حال انجام است.

66.      الحصون المنيعة, علي كاشف الغطا, در حال انجام است, 25 تا 30 جلد خواهد شد.

67.      دلائل الصدق، مرحوم محمّدحسن مظفر, 6 جلد منتشر شده و در نهايت به 8 جلد مي‏رسد.

68.      رسائل, محمّدحسين اصفهاني, 1 جلد, در حال انجام است.

69.      رياض الأبرار, سيّدنعمت‏الله جزايري, در حال انجام است, 10 جلد خواهد شد.

70.      شرح ديوان الحماسة, راوندي, در حال انجام است, 1 تا 2 جلد خواهد شد.

71.      شرح نهج‏البلاغة بحراني, ابن ميثم بحراني, در حال انجام است, به 10 تا 12 جلد خواهد رسيد.

72.      ضياء العالمين, فتوني عاملي, در حال انجام مي‏باشد, به 10 تا 12 جلد مي‏رسد.

73.  الطراز (لغت), سيّدعلي‏خان مدني (صاحب رياض‏السالكين) 3 جلد آن منتشر شده است تا چهارده جلد مي‏رسد.

74.   عيون اخبار الرضا, شيخ صدوق, همراه با شرح آن «لوامع الانوار»، سيّدنعمت‏الله جزائري، در 6 جلد در حال انجام مي‏باشد.

75.      القوانين, ميرزاي قمي در حال انجام است.

76.      كامل الزيارات, ابن قولويه, در 2 جلد در حال انجام مي‏باشد.

77.      مصباح الزائر, سيّد بن طاووس, در حال بازنگري مجدّد است.

78.      معالم ابن شهر آشوب, در حال انجام مي‏باشد, 1 تا 2 جلد خواهد شد.

79.      مقابس الأنوار, توستري, در حال انجام است, 4 تا 5 جلد خواهد شد.

80.      منهج المقال، استرآبادي, سه جلد آن منتشر شده, به 12 جلد خواهد رسيد.

81.      نهاية الاصول, علامة حلّي, در 6 تا 7 جلد در حال انجام مي‏باشد.

82.      نهج السداد, علامة حلّي, در حال انجام است, 1 تا 2 جلد خواهد شد.

 

مراكز تحقيقاتي و مؤسسات وابسته به دفتر
حضرت‏ آيت‏الله العظمي سيستاني(دام ظلّه‏العالي)

´³³´

پايگاه اطّلاع‏رساني سراسري اسلامي(پارسا)

پايگاه اطّلاع‏رساني سراسري اسلامي(پارسا) در سال 1378 تأسيس شد. اين مؤسسه به اطّلاع‏رساني و اراية خدمات در زمينة منابع و آثار اسلامي و موضوعات گوناگون مرتبط با جهان اسلام مي‏پردازد. "پارسا‏" به عنوان پيشگام نشر الكترونيكي متون اسلامي و توزيع‏كنندة جهاني آثار و تحقيقات اسلامي, مي‏تواند تا حدّ زيادي خلاء فقدان يك نظام اطّلاع‏رساني جامع و ثبت شده را برطرف نمايد. براي آشنايي بيشتر به معرّفي اين مؤسسه و محصولات آن مي‏پردازيم.

بستر اصلي خدمات پارسا روي اينترنت است. در اين مؤسسه تلاش بر آن است تا تمام آثار و تحقيقات اسلامي تحت يك نظام خاص در اختيار پژوهشگران قرار ‏گيرد؛ به اين ترتيب كه ابتدا در بخش «مأخذشناسي آثار اسلامي» مشخصات كتاب‏شناختي هر اثر شامل: نام اثر، تعداد جلد، تعداد صفحات، عكس روي جلد، و... استخراج مي‏گردد. در اين مرحله كلية آثار اسلامي صرف‏نظر از قابليت پژوهش داشتن يا نداشتن، معرّفي مي‏شوند.

آن دسته از آثار اسلامي كه بر اساس ارزيابي كميتة علمي، جنبة پژوهشي و تحقيقاتي داشته باشند، چكيده‏اي از آن تهيّه مي‏شود كه پس از ترجمه و ويرايش به سه زبان فارسي، عربي و انگليسي در اختيار پژوهشگران و محققان قرار مي‏گيرد.

با توجه به تورم اطّلاعات و براي سهولت دسترسي به منبع موردنظر, اين مؤسسه اقدام به طراحي و تدوين اصطلاحنامة ويژة علوم اسلامي كرده است. در اين اصطلاحنامه بيست موضوع اصلي و هزاران شاخة فرعي براي علوم اسلامي تعريف شده است.

سرشاخه‏هاي اصلي عبارت است از: اخلاق، ادبيات، اديان و فرق, اقتصاد, پيامبر و اهل‏بيت(ع), تاريخ و جغرافي، جامعه‏شناسي، حديث، حقوق، روان‏شناسي و علوم‏تربيتي، شخصيت‏شناسي، عرفان و تصوف، علوم سياسي، علوم طبيعي و رياضي، فقه و اصول، فلسفه و منطق، قرآن و علوم قرآني، كلام، مرجع و هنر.

اصطلاحنامة مزبور به صورت سلسله مراتبي (درختي) طراحي شده و داراي انعطاف لازم و قابليت جرح و تعديل در شاخه‏هاست.

مؤسسة پارسا علاوه بر فعاليت پژوهشي و اطّلاع‏رساني آثار و تأليفات داخلي، تلاش گسترده‏اي را براي جمع‏آوري آثار و منابع اسلامي در سطح جهان آغاز نموده است و از اين جهت طيف وسيعي از تحقيقات و پژوهشهاي بين‏المللي را در بر مي‏گيرد.

خدمات و محصولات

خدمات و محصولات اين مؤسسه از سه طريق ارايه مي‏شود: شبكه جهاني اينترنت, لوح فشرده
(CD), و آثار مكتوب.

بستر اصلي اراية محصولات پارسا از طريق وب سايت islamicdatabank.com است.

در پايگاه مذبور در حال حاضر بيش از دويست هزار ركورد اطّلاعاتي شامل كتاب، مقاله و پايان‏نامه در موضوعات اسلامي وجود دارد. اين اطّلاعات به روش جست‏وجوي كلمه‏اي و جست‏وجوي موضوعي قابل بازيابي است و شامل اطّلاعات كتاب‏شناسي، نمايه و چكيده و تصوير روي جلد هر اثر است.

با توجه به اطّلاع‏رساني فرا ملّي پايگاه پارسا، سايت مذكور سه ‏زبانه طراحي شده و اطّلاعات به زبانهاي فارسي، عربي و انگليسي ارائه مي‏شود.

محصولات مكتوب

1.‏ سلسله آثار مرجع ساليانه: مؤسسة پارسا در نخستين سال تأسيس، كارنامة منابع اسلامي ايران در سال 1378 را با عنوان مرجع 78 منتشر كرد. در اين كتاب دو جلدي و با قطع رحلي، اطّلاعات كتاب‏شناسي 5435 عنوان از منابع اسلامي در دو بخش مأخذشناسي و چكيده‏نويسي سامان يافته است.

انتشار آثار مرجع با عرضة مرجع 79 و مرجع 2000 در دوّمين سال فعاليت پارسا پي‏گيري شد.

2.‏ مرجع 79 اطّلاعات مربوط به نه هزار عنوان از منابع اسلامي اعم از كتاب، مقاله و پايان‏نامه آمده است. در مرجع 79 ارتباطات مختلف آثار به يكديگر نشان داده شده است، به عنوان مثال اگر كتاب يا مقاله‏اي داراي شرح، ترجمه، نقد و توصيف و تصحيح باشد، در ذيل اثر با شماره‏اي ارجاعي به آن اشاره مي‏شود.

3.‏ مرجع 80، اطّلاعات مربوط به هشت هزار و دويست و پنجاه و دو عنوان از منابع اسلامي آمده است. منابع بر اساس آخرين استانداردها و تجربه‏هاي جهاني در سيستمهاي اصطلاحنامه‏نويسي و نمايه‏سازي تنظيم شده است.

4.‏ دورة دو جلدي مرجع 81, مرجع 81، كتاب‏شناسي منابع اسلامي ايران (كتابها، مقاله‏ها، پايان‏نامه‏ها) و مشتمل بر 9000 اثر منتشر شده در سال 1381 است. منابع مكتوب اسلامي كه حداقل علميّت را دارا بوده‏اند و به يكي از موضوعات اسلامي و جهان اسلام پرداخته باشند، در دامنة كار اين كتاب‏شناسي قرار گرفته‏اند. منابع معرّفي شده در مرجع 81، بر اساس اصطلاحنامة بيست موضوعي علوم اسلامي طبقه‏بندي شده‏اند.

5.‏ دورة 2 جلدي مرجع 82, در مرجع 82، اطّلاعات مربوط به حدود ده‏هزار عنوان از منابع اسلامي آمده است. براي بسياري از منابع معرّفي شده در مرجع 82، به صورت كامل مأخذشناسي و نمايه‏سازي انجام گرفته و چكيده‏اي توصيفي ـ تشريحي از هر كدام تهيّه شده است.

6.‏‏ مرجع 2000: مرجع 2000 كارنامة كتابهاي اسلامي جهان از سال 1997-2001 است و نمادي از فعاليتهاي بين‏المللي اين مؤسسه است. در مرجع 2000 اطّلاعات مربوط به پنج هزار كتاب اسلامي آمده است در تدوين اين كتاب‏شناسي از استاندارها و تجربه‏هاي جهاني در اصطلاحنامه‏نويسي و نمايه‏سازي استفاده شده است.

كتابهاي معرّفي شده در مرجع 2000، كتب منتشر شده در حوزة كشورهاي عربي، اروپايي، آمريكا و جنوب شرقي آسياست كه به يكي از زبانهاي عربي، انگليسي، فرانسه و آلماني منتشر شده‏اند. اين كتاب كاتالوگ اولين نمايشگاه تخصصي كتابهاي اسلامي است كه در قم برگزار شد.

7.‏ كتاب‏شناسي جهاني علوم قرآني: اين كتاب‏شناسي توصيفي و موضوعي (4 جلد) در دو بخش قرآن و علوم قرآني و معارف قرآني تدوين شده است: در بخش اول منابعي كه در زمينة تفسير و ترجمه، ناسخ و منسوخ، محكم و متشابه، اعجاز قرآني، قَسم‏ها و مَثَل‏ها، اوصاف قرآن و تأليفات جديد قرآن‏پژوهي است، معرّفي شده است.

در بخش معارف قرآني، كتابهايي كه درباره موضوعات و مفاهيم قرآني تأليف شده است مانند: منابعي كه به اخلاق قرآني پرداخته‏اند يا منابع فقهي، فلسفي و كلامي كه دربارة قرآن نگارش يافته معرّفي شده است. در اين كتاب‏شناسي 9500 عنوان كتاب معرّفي شده است.

8.‏‏ كتاب‏شناسي مهدويّت: كتاب‏شناسي جهاني مهدويّت مشتمل بر 3336 منبع، در يك جلد رحلي همراه با لوح فشرده منتشر شده است. اين كتاب شامل دو بخش منابع مربوط به امام مهدي(عج) و معارف مهدوي(عج) تدوين يافته است. در بخش منابع مربوط به امام مهدي(عج) كلية آثاري كه مستقيماً با مهدويّت مرتبط بوده به شكل موضوعي معرّفي شده است, و در بخش معارف مهدوي(عج) آثاري كه دربارة موضوعات و معارف مهدوي و گرايشهايي كه در پرتو اين انديشه ايجاد شده نگارش يافته است.

9.‏ دورة دو جلدي امام علي(ع) در آينة قلم: امام علي(ع) در آينة قلم، كارنامة منابع مكتوب دربارة اميرمؤمنان عليه‏السلام است. اين كتاب‏شناسي فهرست نسبتاً كاملي است مشمتل بر 8500 منبع شامل چهار هزار كتاب و مجموعه، سه هزار مقالة مندرج در نشريّات، هزار و سيصد مقالة مندرج در مجموعه‏ها، سيصد و پنجاه پايان‏نامه و بيش از يكصد مقالة دايرة‏المعارفي كه به زبانهاي فارسي، عربي، اردو، انگليسي، فرانسه، آلماني، تركي، كردي و برخي زبانهاي ديگر نگارش يافته است.

10.‏ كتاب‏شناسي هنر اسلامي: اثر حاضر، كارنامة منابع اسلامي دربارة هنر است. در اين كتاب قطع رحلي تك جلدي، اطّلاعات كتاب‏شناختي بيش از 4500 منبع دربارة هنر اسلامي ارائه شده است. منابع معرّفي شده در اين مجموعه شامل كتابها، مقالات (اعم از مقاله نشريه، دايرةالمعارف و مجموعه مقالات) و پايان‏نامه‏هاي دانشگاهي مي‏باشد. كتاب‏شناسي هنر اسلامي همراه با لوح فشرده عرضه شده است.

11.‏ فصلنامة كتابهاي اسلامي: آغاز انتشار فصلنامة كتابهاي اسلامي تابستان 1379 است. اين نشريه با هدف اراية اطّلاعات تازه‏ترين كتابهاي منتشر شدة علوم اسلامي ايران و جهان، به سه زبان فارسي، عربي و انگليسي منتشر مي‏شود. فصلنامة كتابهاي اسلامي در سه بخشِ مقاله‏هاي تخصصي مرتبط با معارف اسلامي؛ گزارشهاي اجمالي و بخش كتاب‏شناسي علوم اسلامي چاپ و منتشر مي‏گردد. از فصلنامة مزبور تاكنون 21 شماره منتشر شده است.

12.‏ مقاله‏شناسي امام علي(ع): مقاله‏شناسي امام علي(ع) فهرست مقالات نشريات ايران دربارة امام علي(ع) است. اين مجموعه شامل بيش از 2300 مقاله دربارة امام علي(ع) در بيش از 180 عنوان نشرية ادواري است.

13.‏ مقاله‏شناسي پيامبر اكرم(ص): مقاله‏شناسي پيامبر(ص) اطّلاعات بيش از 1400 مقالة مربوط به پيامبر اكرم(ص) در 130 نشريه است.

14.‏ مقاله‏شناسي امام حسين(ع): مقاله‏شناسي امام حسين(ع)، جامع‏ترين مقاله‏شناسي پيرامون امام حسين(ع) در بيش از 130 نشرية ادواري است.

15.‏ فهرست منابع قرآني: فهرست منابع قرآني، فهرست بيش از 130 منبع قرآني مناسب براي ترجمه به فارسي است.

16.‏‏ مقالات قرآني دهة هفتاد: مقالات ‏قرآني دهة هفتاد، اطّلاعات بيش از دو هزار مقالة قرآني از ميان 100 عنوان نشرية ادواري است. اين فهرست، كارنامة مقالات‏ قرآني كشور در دهة هفتاد
1379-1370 است كه به زبان فارسي در نشريات ادواري درج شده است. تعداد اين مقالات 2058 عدد است.

17.‏ ‏مطبوعات اسلامي: مطبوعات اسلامي، كارنامة برخي مطبوعات و اخلاق روزنامه‏نگاري است در اين كتاب به كارنامة برخي مطبوعات و اخلاق روزنامه‏نگاري پرداخته شده و چندي از ابعاد مطبوعات بررسي گرديده است.

18.‏ راهنماي مطبوعات اسلامي: راهنماي مطبوعات اسلامي، فهرستگان يكصدسال نشريه‏هاي ايران و ايرانيان است. اين راهنما بر اساس كاربرگه‏اي كه در آن اطّلاعاتي نظير: عنوان نشريه، نوع، صاحب امتياز، مدير مسئول، سردبير، مؤسس، ناظر، اعضاي تحريريه، وابستگي، فاصلة انتشارات و... وجود دارد؛ تنظيم شده است.

19.‏ بانكهاي ده‏گانه: براي دستيابي به انبوه اطّلاعات جهان اسلام بانكهاي ده‏گانه در سايت اينترنتي پارسا تأسيس شد. اين بانكها عبارت‏اند از:

آثار اسلامي، پديدآورندگان آثار، ناشران، نشريات، نرم‏افزارها، كتابخانه‏هاي محتوي آثار اسلامي، مؤسسات و مراكز توليدكنندة آثار اسلامي، نمايشگاه‏هاي ارائه دهندة محصولات اسلامي، همايشها و نشستها، شهرهاي جهان كه جمعيت قابل توجه مسلمان دارند.

20.‏ محصولات نرم‏افزاري: مؤسسة پارسا تاكنون نُه لوح فشرده كه همان كتاب‏شناسيهاي مرجع است با عنوان مرجع 78، مرجع 79، مرجع 2000، مرجع 80، مرجع 81، مرجع 82، كتاب‏شناسي جهاني قرآن، مرجع مهدويت و لوح فشردة هنر اسلامي عرضه كرده است.

طرحهاي در دست اجرا

اين مؤسسه طرحهايي از قبيل، مرجع‏شناسي اسلامي، كتاب‏شناسي مقالات دايرة‏المعارف‏ها، تدوين اصطلاحنامة علوم اسلامي، كتاب‏شناسي منابع اسلامي 25 سالة جمهوري اسلامي ايران، كتاب‏شناسي وقف، بانكهاي ده‏گانة اطّلاعات اسلامي و برگزاري همايش اطّلاع‏رساني اسلامي را در دست اجرا دارد.

´³³´

مركز إحياء ميراث اسلامي

يكي از مشكلات محققان، دستيابي آنان به نسخه‏هاي چاپ نشده و نسخه‏هاي قديمي تصحيح شده يا به خط مؤلّفان است. براي كاوش در مسائل علمي يا ادبي يا تاريخي و غيره نياز است نسخه‏اي كه مورد اعتماد بيشتري است مورد استفاده قرار گيرد تا كتاب بدون غلط و اشتباه يا با كم‏ترين غلط ارائه گردد.

براي اين كار محقق بايد ابتدا مدت زيادي جست‏وجو كند كه آيا منبع مورد نيازش وجود دارد يا نه‏؟ و بر فرض وجود چنين منبعي، نسخة آن كجا يافت مي‏شود، آيا در كتابخانة عمومي است و يا در خانه‏ها و كتابخانه‏هاي شخصي دفن شده است. مرحلة ديگر اين است كه پس از اطّلاع از جايگاه آن، آيا مي‏توان آن را ديد و عكسي از آن تهيّه كرد؟ پس از اطمينان از تهية عكس چگونه و با چه هزينه‏اي مي‏توان عكس گرفت؟ همة اينها مقدماتي است كه شايد هفته‏ها يا ماهها صرف وقت نياز دارد و در برخي موارد، پس از تحمل رنج و زحمت و صرف هزينه‏هاي زياد. نتيجة جست‏وجوها مثبت نبوده و جوينده دست خالي و مأيوس برمي‏گردد و جز حسرت و ناكامي بهره‏اي ندارد.

براي رفع اين مشكل نياز مبرمي به ايجاد مركزي براي گردآوري نسخه‏هاي خطّي و عكس نسخه‏ها به نظر مي‏رسيد.

سرانجام با پيشنهاد حجت‏السلام والمسلمين حاج سيّدجواد شهرستاني و محقق ارجمند مرحوم سيّدعبدالعزيز طباطبايي؛ در سال 1374 اقدام به تاسيس مركز إحياء ميراث اسلامي گرديد.

اين مركز در نُه بخش فعاليت دارد.

1.‏ بخش عكس نسخه‏هاي خطّي

هدف اصلي از تأسيس اين مركز همين بخش عكس نسخه‏هاي خطّي بوده است و بيشتر در تلاش است تا نسخه‏هاي موردنظر را از كتابخانه‏هاي داخل و خارج فراهم آورد. البته در داخل كشور براي كتابخانه‏هاي شخصي و شبه شخصي اهميت بيشتري قائل است. چون از اين كتابخانه‏ها اطّلاعات بسيار اندكي در اختيار محققان مي‏باشد و دستيابي به آنها نيز دشوارتر است.

در زمينة كتابخانه‏هاي خارج از كشور، تاكنون تعداد زيادي از نسخه‏هاي كتابخانه‏هاي ايتاليا, تركيه, انگليس, روسيه, آلمان, پاكستان, هند و برخي از كشورهاي عربي تهيّه شده است.

اين بخش براي مراجعان، مهم‏ترين بخش مرکز است. با رنج و زحمتي که همواره محققان و نسخه‏پژوهان در مراجعه به کتابخانه‏ها با آن مواجه بوده‏اند، سهولت دسترسي به نسخه‏ها و سفارش نسخه در اين بخش، آنها را راضي و خشنود کرده است. براي عکسبرداري از کتابهاي ممتاز، در داخل کشور به کتابخانه‏هاي شخصي و شبه شخصي پرداخته شده که اطّلاعاتي از آنها در اختيار همگان نيست يا وسائل عکسبرداري ندارند و محققان نمي‏توانند از اين گنجينه‏هاي فراموش‏شده بهره ببرند. اما از خارج کشور نسخه‏هايي از کتابخانه‏هاي انگلستان، آلمان, روسيه، ايتاليا، پاکستان، هند و بعضي از کشورهاي اسلامي ديگر، عکس گرفته شده، و کوشش بر آن بوده تا کتابهايي انتخاب شوند که در ايران يافت نمي‏شود.

در اين بخش بيش از 12000نسخه تهيّه شده و فهرست‏نگاري آنها بر عهدة سيّدجعفر حسيني‏اشکوري و سيّدصادق حسيني‏اشکوري است. تاکنون پنج جلد از فهرست‏نگاري اين نسخه‏ها به چاپ رسيده است.

در اين بخش، در حال حاضر نسخه‏هاي خطّي کتابخانه‏هاي مختلف به طور کامل به طريق ديجيتالي عکسبرداري و بر روي سي‏دي پياده مي‏شود، و نسخه‏اي از آن در اختيار صاحبان کتابخانه‏ها قرار مي‏گيرد تا نسخه‏هاي متعدّدي از آن در اماکن مختلف وجود داشته باشد.

كار تهية فهرست نسخ اين بخش در حال انجام است و چند جلد از آن نيز منتشر شده و به تدريج چاپ و در اختيار دانش‏پژوهان قرار مي‏گيرد.

در قسمت عكس اين مركز، براي هر كتاب فيلمي تهيّه شده و در دو نسخه چاپ مي‏شود. نسخه‏اي نيز جلد شده و به صورت كتاب در اختيار افرادي كه بخواهند حضوري استفاده كنند قرار مي‏گيرد و نسخه‏اي ديگر نيز به صورت برگه و زيراكس و عكس‏گيري مجدّد، براي متقاضيان عكس نسخه‏ها تهيّه مي‏شود.

كتابها نيز داراي شماره مسلسل (روي فيلم و عكس چاپ شده) مي‏باشند و طبق آن شماره فهرست‏نگاري تفصيلي و تنظيم فيشهاي الفبايي و موضوعي و مؤلّفان كتابها انجام مي‏شود و بدين ترتيب كار مراجعه‏كنندگان آسان و بدون اتلاف وقت خواهد بود.

2.‏ نسخه‏هاي خطّي

يكي از بخشهاي ديگر، بخش نسخه‏هاي خطّي است. نسخه‏هايي كه در اين بخش عرضه مي‏شود. عموماً خريداري شده و در بين آنها كتابهاي منحصر به فرد و بسيار نفيس يا نسخه‏هاي گرانبها به چشم مي‏خورد. بخش نسخه‏هاي خطّي مهم‏ترين بخش مرکز است. در اين بخش حدود ده‏هزار نسخه گردآوري شده است. بسياري از نسخه‏ها به خط مؤلّفان يا با تاريخ قديم از سدة پنجم به بعد يا داراي اجازات علماست. نسخه‏هاي تزييني ممتازي نيز تهيّه شده که داراي سرلوح و مجالس نقاشي و جلدهاي روغني با نقش و نگار است و از اين ديد، پر ارزش است.

فهرست اين بخش را فهرست‏نگار برجستة معاصر سيّداحمد حسيني‏اشکوري نگاشته که جلد نخست تا هشتم آن به چاپ رسيده و در حال حاضر مشغول نگارش جلد نهم است. در فهرست‏ نسخه‏ها سعي شده است كه كتاب‏شناسي و نسخه‏شناسي به طور كامل تدوين شود و اطّلاعات لازم را براي مراجعه‏كنندگان در برداشته باشد. البته با رعايت اختصار و نياوردن عبارتهاي غيرضروري.

در بخش كتاب‏شناسي اين مطالب بازگو مي‏شود: نام كامل كتاب، موضوع و لغت آن، نام كامل مؤلّف و تاريخ وفات يا تعيين عصر وي، معرّفي كتاب از ديدگاه علمي و محتوايي آن، ابواب و فصول و تقسيم‏بندي كلي آن، شخصي كه كتاب براي وي نوشته شده است، تاريخ و محل تأليف و سرانجام آغاز و انجام كتاب.

در بخش نسخه‏شناسي نيز، اين موارد آورده مي‏شود: نوع خط، نام كاتب (آن‏گونه كه در نسخه آمده)، تاريخ كتابت، خصوصيات نسخه شامل؛ تصحيح و مقابله و حاشيه‏نويسي و نام مصحح و مقابله‏كننده با تاريخ مربوط، نوع كاغذ (اگر امتياز داشته باشد) نام مالكان و تاريخ تملكها، امتيازات هنري (چون سرلوح و جدول‏بندي صفحه‏ها و مينياتور با نقاشيهاي هنري) در اين بخش شمارش برگها با رمز «گ» و شمارش سطرها با رمز «س» و طول و عرض برگها با رمز «سم».

همچنين، ضمن معرّفي كتاب، نمونه‏هايي چون اجازه و بلاغ يا قدمت تاريخي يا صفحه‏هاي هنري و مانند آن، براي نسخه‏هاي ممتاز، كليشه مي‏شود تا كمكي باشد براي اراية مشخصات برجستة كتاب. در پايان هر جلد نيز فهرست الفبايي براي نام كتابهاي معرّفي شده در آن جلد تنظيم شده و فهرستهاي فني در جلدي جداگانه مي‏آيد.

3.‏ كتابهاي چاپ سنگي

کتابهاي چاپ سنگي در دنياي معاصر پس از نسخه‏هاي خطّي جايگاه ويژه‏اي يافته‏اند و در غالب کتابخانه‏ها بخش خاصي، جداي از کتابهاي چاپي به آنها اختصاص يافته است. چراکه بسياري از اين کتابها دستكم عمر يکصد ساله دارند و جزء ميراث کمياب فرهنگها محسوب مي‏شوند. بخش كتابهاي چاپ سنگي، يكي ديگر از بخشهاي اين مركز است. و با توجه به اينكه اين نوع كتابها در معرض انقراض مي‏باشد و در ميان آنها بعضي كتابهاي نادر و مصَحَح مي‏باشد و احتمال چاپ مجدّد آنها ضعيف است، براي جمع‏آوري و نگاهداري آنها، بخش خاصي در نظر گرفته شده است. از اين دسته آثار نسخه‏اي تهيّه مي‏شود و اگر کتابي چندبار چاپ شده، نسخه‏هاي چاپهاي مختلف آن تهيّه شده است. در اين بخش حدود 3500 جلد کتاب چاپ سنگي ايران، عراق، هند، مصر و ترکيه خريداري شده است. و براي آنها نيز فهرست تنظيم مي‏شود.

براي بخشي از كتابهاي اين قسمت، از سوي استاد سيّداحمد اشکوري فهرستي با مشخصات لازم تهيّه شده که در مرحلة انتشار است.

4.‏ بخش كتابخانة عمومي

بخش كتابخانة عمومي از بخشهاي ديگري است كه براي رفع نياز محققان و همچنين مراجعين به نسخه‏هاي عكسي و خطّي، در نظر گرفته شده است. اين كتابخانه در بردارندة منابع مهمي از دانشهاي اسلامي است و به صورت قفسة باز براي پژوهشگران و مخزن عمومي براي مراجعان در نظر گرفته شده است. در مخزن اين کتابخانه، علاوه بر وجود چند مجموعة خريداري شده، کتابهايي گردآمده که منابع اصلي نيستند, ولي مي‏توانند کمکي براي محققان باشد. اين کتابها که حدود 27 هزار جلد است. داراي فهرست اجمالي است تا هنگام نياز در اختيار مراجعه‏کنندگان باشد.

5.‏ غرفة محققان

منابع اصلي و مهم در علوم مختلف اسلامي و ادبيات و تاريخ و مانند اينها، در اين غرفه به ترتيب موضوعي تنظيم شده تا محقق، خود بدون اتلاف وقت از اين غرفه به صورت قفسة باز استفاده کند. اين بخش افزون بر صرفه‏جويي در وقت، کتابهايي را ارائه مي‏دهد که محقق از آنها اطّلاع ندارد و بدين‏وسيله منابعي ممتاز به وي معرّفي مي‏شود. براي اين بخش، بيش از پنج هزار کتاب خريداري شده است.

6.‏ بخش رايانه

يكي از بخشهاي ديگر اين مركز، بخش رايانه است كه در سال 1378 و با توجه به پيشرفت سريع كارها و گستردگي آن و براي پاسخ‏گويي سريع‏تر به محققان، فعاليت خود را آغاز كرد.

فهرستهاي متنوع تفصيلي و اجمالي نسخه‏هاي خطّي و عکسي در فايلهاي رايانه‏اي اين بخش ذخيره شده و بسياري از نمونه‏هاي نسخه‏هاي موجود نيز بر روي رايانه آمده است. براي دستيابي کاربران خارجي يا داخلي در محيط خود، با استفاده از شبکه اينترنت فهرست نسخه‏هاي عکسي و خطّي با توضيحات لازم کتاب‏شناسي و نسخه‏شناسي و نمونه‏هاي انتخاب شدة آنها، عرضه شده است.

اکنون سايت مرکز مراحل تحول خود را طي مي‏کند و اميد است تا پايان سال جاري امکانات جديدي نيز در اختيار اين سايت قرار بگيرد.

7.‏ بخش اسناد و مدارک تاريخي

در اين بخش حدود 6500 سند تهيّه شده است. بيشتر اسناد مربوط به عصر قاجاريان، از پادشاهان و خاندان سلطنتي گرفته تا روابط وزارت خارجه با کشورهاي مختلف، خاندان علمي و شخصيتهاي مالي و اجتماعي برجسته است. جلد اول اين اسناد در حال چاپ است.

8.‏ موزة نوشت‏افزار

شامل ادوات نوشتن که محرران سده‏هاي پيشين به کار مي‏گرفته‏اند؛ جعبة افزار نوشتن، قلمدانهاي گوناگون، قيچي بارقم، چاقوي قلم‏تراش، استخوان قط، قاشق آبريزي در مرکب، مرکب‏دانهاي جيبي، مهره‏هاي انگشتري عقيق. در اين موزه تعدادي تابلوهاي هنري و اسناد مهم قاب‏شده نيز نگه‏داري مي‏شود.

يكي از كارهاي خوب اين مركز فراهم‏كردن بستر دستيابي مستقيم كاربران داخلي و خارجي به فهرست نسخه‏هاي عكسي و خطّي و با توضيحات كامل كتاب‏شناسي و نسخه‏شناسي و تصاوير منتخب آنها و فهرستهاي متنوع الفبايي، موضوعي، كتابخانه‏ها و فهرست مؤلّفان با استفاده از شبكة اينترنت است. همچنين محققان مي‏تواند با سهولت با كتابخانه‏هاي معتبر دنيا كه در موضوعات اسلام‏شناسي يا شرق‏شناسي فعاليت دارند, از طريق شبكة اين مركز ارتباط برقرار كنند.

رياست مركز بر عهدة حجت‏الاسلام والمسلمين سيّداحمد حسيني‏اشكوري است و مركز احياء ميراث اسلامي با نشاني اينترنتي www.mirath.net در قم مستقر است.

´³³´

مركز تحقيقات طب اسلامي امام صادق(ع)

با توجه به نياز مبرمي كه در جامعة اسلامي به موضوع مهم طب و طبابت اسلامي احساس مي‌شد، مركز تحقيقات طب اسلامي امام صادق(ع) مهرماه سال 1378 در شهر قم تأسيس گرديد. اين مركز با جذب نيروهاي مستعد، درصدد انجام پژوهشهاي بنيادي و كاربردي در زمينه‌هاي طب اسلامي است و تلاش مي‏كند تا نتايج تحقيقات خويش را در اختيار علاقه‏مندان حوزه و دانشگاه قرار دهد.

نكتة مهمي كه مؤسسان اين مركز بدان توجه نموده‌اند، افتراق «طب اسلامي» از «طب سنتي» مي‌باشد؛ زيرا آنچه را برخي افراد به صورت پراكنده مدّنظر قرار داده‌اند، توجه به طب سنتي بوده و كمتر به طب اسلامي ـ به طور خاص ـ‌ نظر داشته‌اند. گرچه ممكن است اين دو مقوله در برخي موضوعات اشتراكات هم داشته باشند. آن قسمت از طب سنتي كه در طب اسلامي به آن اشاره نشده باشد، نمي‌تواند مورد وثوق و اطمينان كامل قرار گيرد؛ زيرا از لحاظ ماهيت، طب سنتي و طب جديد تفاوت چنداني با يكديگر ندارند و هر دو ماهيتي تجربي دارند و روشهاي پيشگيري ـ درماني آنها از تجربة سالها طبابت و انجام تحقيقات و يا نبوغ شخص محقق در كشف فوري يك روش به دست آمده است.

هدف اين مركز، امري فراتر از موضوع طب سنتي مي‌باشد و با توجه خاصي به طب اسلامي نظر دارد تا بدين‏ترتيب زمينة پژوهش بر روي آيات و روايات معتبري كه در زمينة پيشگيري، سلامتي، بهداشت جسمي و رواني و ساير ابعاد درمان وجود دارد، فراهم گردد.

نكتة مهم در اين تحقيقات، اطمينان از اعتبار احاديث است كه در اين مركز، احاديث و روايات از حيث سند و دلالت كاملاً بررسي مي‌گردد و به شرايط فردي، مكاني، نژادي و زماني صدور روايات كاملاً توجه مي‌شود تا بتوان روايات را به ساير افراد عموميت داد.

با توجه به اين نوع كارشناسي و مبتني بر وحي بودن اين دستورات، مي‌توان به طور كامل به صحت و وثوق اين روشها اطمينان حاصل نمود و برخلاف ساير موارد، دستورات اسلامي را در آينده قابل نقض ندانست و چنانچه برخي موارد را علم پزشكي روز تأييد نكرد، دليلي بر عدم استفاده از اين روشها نمي‌باشد؛ بلكه نشان‏دهندة درك محدود بشري در اين زمينه است.

بديهي است، با وجود روشهاي پيشگيري و درماني صحيح و كاملاً مؤثر كه در منابع اسلامي وجود دارد،‌مي‌توان افق‌هاي روشني را در برابر ديدگان مسلمانان و عموم مردم جهان قرار داد و بدين‏ترتيب پويايي اسلام و مذهب شيعه را (با توجه به روايات پزشكي) از لحاظ كاربردي به اثبات رساند. اين امر،‌ مي‌تواند بزرگ‌ترين تبليغ علمي و عملي براي اين آيين برحق محسوب گردد؛ هدفي كه از وظايف اصلي حوزه‌هاي علميه و نهاد مرجعيت شيعه است.

اهداف كلي تأسيس مركز

جمع‏آوري، تنظيم و طبقه‌بندي مدارك معتبر اسلامي و ايجاد بانك اطّلاعاتي؛

انجام پژوهشهاي بنيادي و كاربردي طب اسلامي؛

شناسايي كمبودها و خلأهاي پژوهشي طب اسلامي؛

فراهم آوردن زمينة مناسب براي پرداختن به نيازهاي جديد جامعه در زمينة طب در اسلام؛

سياست‏گذاري در توسعه و به كارگيري طب اسلامي در جامعه؛

جمع‏آوري و تدوين فروعات فقه پزشكي و ارائة صحيح موضوعات؛

سياست‏گذاري در جهت اجراي كامل روشهاي صحيح طبابت از نظر اسلام؛

ارائة نتايج تحقيقات به مجامع علمي،‌ درماني و مردم و اجراي برنامه‌هاي آموزشي جهت استفادة همگاني از اين روشها در راستاي حفظ و ارتقاي سلامت جسماني و روحاني و تكامل انسان؛

نشر نتايج تحقيقات در رسانه‌هاي همگاني و يا به صورت كتاب، جزوه، برنامه‌هاي رايانه‌اي و اينترنت به منظور تبليغ اسلام و مذهب تشيع.

گروه‌هاي مركز

اين مركز داراي چندين گروه پژوهشي به قرار ذيل مي‌باشد:

گروه آيات: تا به حال در زمينة جمع‌آوري، تدوين و كارشناسي آيات قرآن كريم پيرامون موضوعات گوناگوني مانند پيشگيري، ‌سلامتي،‌ ابعاد بهداشت و درمان انسانها هيچ‏گونه پژوهش جامع و روزآمدي صورت نگرفته است. بايد اعتراف نمود آنچه تاكنون از اين نوع پژوهشها عرضه گرديده ـ فقط ـ‌ گوشه‌اي از معارف عميق، بي‌بديل و جامع اين گنجينة بزرگ اسلامي را مدّنظر قرار داده است. با اندك تأملي در پژوهشها و نوشته‌هاي موجود مي‌توان دريافت پژوهشگراني كه صرفاً به موضوعات پزشكي قرآن توجه كرده‌اند، بيشتر، از دريچه‌هاي خاصي مانند موضوع خوراكيها و روان‏شناسي به آن نظر داشته‌اند. از اين‏رو، اين مركز با تشكيل گروه آيات در نظر دارد در حدّ امكان بهره‌اي كوچك از اين خرمن عظيم بردارد.

اين گروه با شناسايي عناوين و موضوعات طب اسلامي، تهية فهرست آن در آيات قرآن، جمع‏آوري و تنظيم آيات پزشكي، كارشناسي تفاسير شيعه و سني پيرامون آيات و در نهايت ارائة مناسب آنها، توانسته است اهداف موردنظر را محقق سازد و در حال حاضر،‌ بيش از 5500 فيش آيات را با نمايه‌سازي لازم، آماده نموده است كه تحت عنوان «آيات الطبيّه» در اختيار علاقه‏مندان قرار مي‌گيرد.

گروه روايات: تاكنون پژوهشهاي متعدّد و پراكنده‌اي در زمينة جمع‌آوري روايات و احاديث مرتبط با موضوع طب اسلامي صورت گرفته است كه متأسفانه يا به صورت ناقص بوده يا از دريچه‌اي خاص به آن توجه شده و يا اينكه با موضوعات مطرح در طب سنتي كاملاً مخلوط گشته است. اين پژوهشها، با توجه به يك بعدي بودن بيشتر پژوهشگران آن ـ كه يا اطّلاعات صرف پزشكي داشته‌اند يا تنها با حديث و فقه آشنا بوده‌اند ـ‌ تاكنون نتيجة قابل توجهي به دست نداده و پژوهشهايي تك‏بُعدي و ناقص يا غيركارشناسانه ارائه گرديده است. از اين جهت، اشكالات فراواني به اين‏گونه نوشته‌ها وارد است.

با توجه به فراواني نمايه‌ها و گستردگي موضوع و روايات و از طرفي نياز به كارشناسي دقيق براي تعيين صحت و سُقم روايات و توجه به شرايط زماني، مكاني و فردي صدور آنها صرف وقت و هزينه در اين بخش ضروري مي‌نمايد.

بنابراين، گروه روايات تلاش دارد تا با شناسايي عناوين و موضوعات طب اسلامي در روايات، تهية فهرست اولية آن، جمع‏آوري همة روايات مربوط، بررسي صحت و سقم آنها، تنظيم احاديث و روايات بر اساس موضوعات علم پزشكي، تحليل و جمع‏بندي احاديث و سرانجام آماده‏سازي و ارائة آن در مجموعه‌اي با عنوانِ «دانشنامة جامع طب اسلامي»،‌ اقدام به ساماندهي منابع طب اسلامي نمايد. گروه روايات در اولين بخش از اين پروژة بزرگ، تهية اين دانشنامه را بر اساس كتب اربعه در دستور كار خود قرار داد كه فيش‏برداري، نمايه‌سازي و ترجمة آنها انجام شده است و به زودي در چندين جلد در پنج بخشِ انسان، علوم و رشته‌هاي پزشكي،‌ آسيب، بهداشت،‌ تشخيص و درمان در اختيار علاقه‏مندان قرار خواهد گرفت.

گروه كتاب‏شناسي: با توجه به وجود گنجينه‌اي عظيم از كتابهاي طب اسلامي در كتابخانه‌ها و كتابنامه‌هاي معتبر و بي‌اطّلاعي يا عدم دسترسي پژوهشگران مشتاق به آنها، شناسايي و معرّفي اين‏گونه كتابها شديداً احساس مي‌شد. به اين دليل، گروه كتاب‏شناسي تشكيل شد تا ضمن شناسايي كتابهاي طب اسلامي و جمع‏آوري اطّلاعات اوليه پيرامون آنها، نسبت به آماده‌سازي و ارائه كتابنامة بزرگ طب اسلامي اقدام كند. اين كار، علاوه بر ارائة اطّلاعات مأخذشناسي،‌ مهم‏ترين گام اجرايي را براي تأسيس «كتابخانة جامع طب اسلامي» در پي خواهد داشت.

اين گروه تاكنون بيش از پانزده هزار فيش شناسايي كتاب را از پنجاه منبع معتبر كتابنامه‌اي استخراج نموده است كه به صورت موضوعي در «كتابنامة بزرگ طب اسلامي» در اختيار علاقه‏مندان قرار خواهد گرفت.

گروه فقه پزشكي:‌ از موضوعاتي كه در هر جامعه و شغلي توجه به آن براي افراد ضروري به نظر مي‌رسد، رعايت اصول، روشها و اعتقاداتي است كه مورد پذيرش اكثريت جامعه است و به عنوان قانون در آن جامعه حاكم است. در جامعة اسلامي كه قانون آن برخاسته از شرع مي‌باشد،‌ رعايت اصول و موازين برگرفته از شرع به‏ويژه در امور پزشكي ضروري به نظر مي‌رسد. بنابراين, بايسته است دست اندركاران امور پزشكي در حدّ متعارف با احكام فقهي شغل خود آشنا باشند؛ اما به علل مختلف از جمله نبود اطّلاع‏رساني كامل و كافي توجه چنداني به اين مسئله صورت نگرفته است. به نظر مي‌رسد يكي از دلايل مهم اين كاستي، شناسايي نشدن دقيق موضوعات نوظهور پزشكي است كه براي مراجع عظام به روشني بيان نگرديده است تا بتوان با شناخت كامل موضوعات و ارائة نظريات فقهي، راهنماي افراد در زمينه‌هاي لازم بود.

بديهي است كه ارائة حكم و فتوا و تعيين تكليف براي دست‏اندركاران امور پزشكي مي‌تواند در سرنوشت آنان و بيمار, تأثير شگرفي داشته باشد. آنچه در مرحلة اول در گروه فقه پزشكي مورد توجه قرار گرفته بررسي كارشناسانه و ارائة موضوعات فقه پزشكي بود.

اين اقدام، از طريق جمع‌آوري فروعات فقه پزشكي، تهيّه فهرست اوليه آنها، اولويت‏بندي فروعات پزشكي موردنياز جامعه و بررسي تفصيلي آنها، طرح فروع فقهي، شناسايي فتواهاي موجود و آگاهي از خلأهاي فتوايي، تفحص و تتبع در اقوال علما و نهايتاً بررسي اوليه و ارائة مقدمات استنباط در ارتباط با مسائل پزشكي انجام مي‌گيرد. تاكنون در اين گروه، بيش از پنجاه موضوع فقه پزشكي كه مبتلابه مردم و جامعة پزشكي مي‌باشد، شناسايي شده و در هر موضوع كلي، به طرح فروعات پرداخته مي‌شود.

گروه اخلاق پزشكي: اين مركز با همكاري چندين پزشك عمومي و متخصص و كارشناساني از حوزه، گروه اخلاق پزشكي را تشكيل داده است كه در سه زمينة اخلاق رفتاري، اخلاق حرفه‌اي و اخلاق پژوهشي فعاليت مي‌نمايند. هم‏اكنون در قسمت اخلاق رفتاري، بررسي بيش از سي صفت مناسب براي رفتار نيروهاي پزشكي با توجه به منابع ديني (آيات، روايات و سيرة معصومين) انجام شده است.

گروه تطبيق: محققان گروه تطبيق شامل تعدادي از متخصصان حاذق در زمينه‌هاي پزشكي و برخي فضلاي حوزوي آشنا به علم حديث مي‌باشند كه با استفاده از نتايج پژوهش گروه آيات و گروه روايات ضمن بررسي دقيق منابع معتبر از قبيل كتاب، مجلات تخصصي و مطالعة آخرين دستاوردهاي علم پزشكي به مقايسة دقيق دستورات اسلام و دستورات پزشكي جديد مي‌پردازند و موارد اشتراك ـ واضح يا غير واضح ـ‌ را از ميان متون استخراج و با بياني ساده و مطلوب در اختيار جوامع دانشگاهي و مردم قرار مي‌دهند.

گروه پژوهشهاي كاربردي: گروه پژوهشهاي كاربردي مجموعه‌اي است كه وظيفة علمي و كاربردي‏كردن تحيقات و پژوهشهاي كار گروه‌هاي سابق به‏ويژه آيات و روايات را بر عهده دارد. محققان اين بخش اميدوارند در آينده با زمينه‏سازي مناسب و ارائة دانشنامة جامع طب اسلامي و بخش پشتيباني آن, يعني كتابنامة بزرگ طب اسلامي امكان پژوهش كاربردي بر روي برخي موضوعات طب اسلامي با طرح تحقيقاتي و پايان‌نامه‌ها فراهم شود تا نتايج حاصل از اين پژوهشها در زندگي مردم و سلامتي آنان كاربردي شود.

فعاليت‌هاي آينده

از كارهاي آيندة مركز تحقيقات طب اسلامي امام صادق(ع) ترجمة كتابهاي نفيس و پرارزشي است كه در زمينة طب اسلامي به زبانهاي مختلف تأليف شده است. راه‌اندازي كتابخانه‌اي كاربردي در موضوع طب اسلامي از ديگر برنامه‏هاي اين مركز به شمار مي‌رود كه با تهية چهار نوع منبع شامل كتابهاي فقهي و حديثي مرتبط، كتابهاي پزشكي روز، كتابهاي طب اسلامي و مقالات و مجلات و رساله‌هاي مرتبط با طب اسلامي انجام خواهد شد.

تهيّه و چاپ فصلنامه‌اي تخصصي در موضوعات مختلف طب اسلامي از ديگر برنامه‌هاي اين مركز خواهد بود. اين فصلنامه، در اختيار جوامع علمي حوزوي و دانشگاهي و كلية افراد جامعة اسلامي قرار خواهد گرفت و هدف نهايي آن عبارت است از:

1.  زمينه‌سازي در جهت توسعه و به‏كارگيري طب اسلامي در جامعه؛

2. ارائة نتايج تحقيقات به مجامع علمي، ‌درماني، مردمي و اجراي برنامه‌هاي آموزشي (از طريق اين نشريه) براي استفادة همگاني از اين روشها و حفظ و ارتقاي سلامت جسماني و روحاني انسانها.

آثار و فعاليت‌هاي انتشار يافته

مركز طب اسلامي امام صادق، علاوه بر كارهاي پژوهشي كه در دست اقدام دارد و برخي از آنها در آستانة انتشار است، در مجامع و محافل علمي داخلي و خارجي نيز شركت داشته و پروژه‌هاي علمي و مقالات متعدّدي را ارائه نموده است كه عناوين برخي از آنها عبارت‏اند از:

نظام تغذيه در اسلام، سلامتي جنين از ديدگاه دين، حقوق كودك از ديدگاه اسلام، كنترل جمعيت و دين اسلام، نگرشي جديد به احاديث طينت، نگرشي به شبيه‏سازي انسان؛ بيم‌ها و اميدها، نقش معيارهاي ازدواج اسلامي و تأثير آن بر سلامت جنسي خانواده، معيارهاي روابط زناشويي سالم از ديدگاه اسلام، نقش والدين در تربيت جنسي فرزندان و كاهش مشكلات جنسي آنها،‌ نقش آموزه‌هاي ديني در كاهش ناهنجاريهاي ناشي از انحرافات جنسي، معاد جسماني از ديدگاه تجربي.

مركز تحقيقات طب اسلامي امام صادق(ع) به عنوان تنها مؤسسة فعال حوزة علمية قم در طب اسلامي تاكنون در سمينارها و همايشهاي كشوري و بين‌المللي از قبيل سمينار اسلام و سلامت، سمينار پارامديكال و همايش خانواده و سلامت جنسي شركت داشته و مقالات معتبري نيز ارائه نموده است.

´³³´

مركز مطالعات و پژوهشهاي فلكي ـ نجومي

طرحهاي مطالعاتي و پژوهشی در دست اقدام

پروژه رصد راديويي تابشهاي كيهاني

اجرام سماوي علاوه بر امواج مرئي (نور)، امواج غيرمرئي نيز تابش دارند. اين امواج امكان وسيع‏تر و دقيق‏تري براي مطالعة اين اجرام فراهم مي‏آورد. مركز با همكاري شركت مخابرات در حال انجام مقدمات ساخت دستگاه‏ها و آنتنهاي دريافت اين امواج مي‏باشد. همچنين تعداد 20 نفر از طلاب و دانشجويان و افراد علاقه‏مند نيز آموزش تخصصي مربوطه را گذرانده‏اند.

پروژه مكان‏يابي رصدخانة ملي

وزارت علوم در نظر دارد رصدخانة ملي كشور را با تلسكوپي حداقل به قطر يك متر تأسيس نمايد. استانهاي خراسان، اصفهان، كرمان و قم مكانهايي هستند كه در مراحل مطالعة اوليه انتخاب شده‏اند.مكان اصلي در مرحلة نهايي زير نظر آقاي پرفسور ثبوتی رياست مركز تحصيلات تكميلي زنجان انتخاب خواهد شد. مركز به عنوان همكار مركز تحصيلات تكميلي زنجان مطالعه و مكان‏يابي طرح در قم را توسّط كارشناسان خود زير نظر آقاي دكتر ميرترابي انجام مي‏دهد.

طرح آيات الافلاك

در حدود يك چهلم آيات قرآن كريم به آسمان و اجرام سماوي اختصاص دارد. احاديث متعدّدي نيز در اين خصوص از ائمه معصومين به دست ما رسيده است. مركز طرح بررسي اين آيات و روايات را در دست انجام دارد. تاكنون تفاسير ارائه شده از اين آيات و احاديث را مورد مطالعه و بررسي قرار داده و در بعضي موارد اقدام به مطالعة كاربردي موضوعات طرح شده پرداخته است.

طرحهاي در دست بررسي

دريافت و ارسال امواج ساعت اتمي

در مطالعات نجومي احتياج به ثبت دقيق لحظه‏هاي مورد مطاله مي‏باشد. در حال حاضر ماهواره‏هاي GPS امواج ساعت اتمي را ارسال مي‏كنند. مركز قصد دارد با دريافت اين امواج زمينة استفاده از آن را فراهم آورد. هچنين امكان بهره‏گيري عمومي از اين امواج نيز وجود دارد.

تاسيس رصدخانة مجازي

مكان مناسب تأسيس رصدخانه، ارتفاعات و مناطق دور از نور مصنوعي است. رفت و آمد به چنين مكانهايي همراه با مشكلات فراوان است. امروزه با وجود دستگاه‏هاي مدرن و اينترنت، امكان هدايت خودكار رصدخانه به امري عادي تبديل شده است. ساخت رصدخانه از برنامه‏هاي در دست بررسي مركز فلكي و نجومي است.

´³³´

مؤسسة امام علي(ع)

مؤسسة امام علي(ع) در سال 1373 با هدف ارائة معارف، علوم، عقايد و احكام و روايات اهل‏بيت(ع) به زبانهاي مختلف تأسيس شد. مؤسسة مزبور از جمله ابتكارات و خدمات ارزندة حجت‏الإسلام والمسلمين جناب آقاي حاج سيّدجواد شهرستاني است كه اقدامات گسترده‌اي در ترويج مكتب اهل‏بيت عليهم‏السلام و توسعه فرهنگي در ايران و جهان انجام داده است. مؤسسة امام علي(ع) اقدام به ترجمة آثار مكتوب در زمينة معارف ماندگار به زبانهاي مختلف و زندة جهان مي‏كند كه البته اقدامي سخت، دشوار و در عين حال با ارزش و بزرگ و نيازي روزافزون در تبليغ و اطّلاع‌رساني ديني است.

هم‌اكنون كار مؤسسه، با سي زبان زنده در سراسر جهان پي‏گيري مي‌شود و كتابهاي منتشر شدة آن به حدود دويست عنوان مي‌رسد. مؤسسة مزبور داراي شعبه‌هاي ششگانه در نقاط مختلف جهان است كه همگي با اين عناوين شناخته مي‌شوند: مؤسسة امام علي(ع) انگلستان/لندن، مؤسسة امام علي(ع) لبنان/بيروت، مؤسسة امام علي(ع) هلند/آمستردام، مؤسسة امام علي(ع) كانادا/مونترال و مؤسسة امام علي(ع) فرانسه‏/پاريس.

نگاهي اجمالي به برخي آثار منتشر شدة اين مركز به زبانهاي مختلف، عمق و گستردگي خدمات آن را بيشتر نشان مي‌دهد:

زبان عربي: اصل شيعه و اصول آن, عنوان كتابي است تأليف استاد محمّدحسين كاشف‏الغطاء كه در آن ريشة تاريخي و عقيدتي شيعه و تشيع بيان شده است. عقايد اماميه را علامة شيخ محمّدرضا مظفر در توضيح عقايد شيعه اماميه نگاشته است. فاطمه زهرا(س) زن بهشتي, تأليف ضياء جواهري به بيان زندگي حضرت زهرا و ظلمي كه به‏ويژه پس از رحلت پدر بزرگوارش در حق او روا داشته شد، مي‌پردازد. احكام شرعي نوين, مسائل مستحدثه و جواب آن طبق فتواي آيت‏الله العظمي سيستاني است. امام صادق(ع), به سيرة فقهي امام صادق(ع) و گستردگي و جايگاه آن در ميان مسلمانان مي‌پردازد.

زبان تركي استانبولي: فضائل خمسه از صحاح سته, بيانگر فضائل اميرمؤمنان(ع)‌ با استناد به كتابهاي صحاح سته اهل‏سنّت است. منازل آخرت, توضيح منزلهايي است كه انسان پس از مرگ وارد آنها خواهد شد. غيبت نعماني, بحث تاريخي مفصلي است دربارة غيبت امام مهدي(عج) با استناد به دلايل معتبر و صحيح. شبهاي پيشاور, گفت‏وگو و مناظرة يكي از علماي شيعه با عده‌اي از بزرگان و دانشمندان اهل‏سنّت پيرامون مذهب حق است. از زبان تركي: روش تربيت، پيام نماز، رجعت، لهوف بر شهيدان طفوف و... عنوان برخي از آثاري است كه اين مركز به زبان تركي منتشر كرده است.

زبان آذري: سقيفه, بيان تاريخي از پيماني است كه در سقيفه و قبل از آن عليه مصلحت اسلام انجام شده. حقيقت شيعه اثني عشريه, بيانگر عقيدة اماميه و توضيح اصولي است كه شيعيان از آنها پيروي مي‌كنند. مسائل فقهيه, تأليف امام شرف‏الدين موسوي است و در آن مسائل مورد اختلاف شيعه و طوايف ديگر مسلمان بيان شده است. «نص و اجتهاد», در پاسخ به اين پرسش اساسي است كه آيا اجتهاد در مقابل نص قطعي از جانب خدا يا پيامبر جايز است؟

زبان اردو: سلامت قرآن از تحريف, در پاسخ به ادعاي كساني كه قائل به تحريف قرآن هستند، نگاشته شده است. «نماز ستون دين» به روش يادگيري نمازهاي پنج‏گانه پرداخته است. مهدي منتظر در انديشة اسلامي, بحثي تاريخي و عقيدتي دربارة دوازدهمين امام شيعيان است. عقايد اماميه, را علامه مظفر در بيان عقايد شيعة اماميه نگاشته است.

زبان كردي: سخني پيرامون حديث ثقلين, بيانگر اهميت حديث ثقلين و آثار پرارزش آن بر زندگي مسلمانان است. مرسل رسول رسالت, كتابي است استدلالي پيرامون مرسل (خدا)، رسول (پيامبر) و رسالت (اسلام). اين كتاب را علامة شهيد, سيّدمحمّدباقر صدر نوشته است. خلافت پيامبر ميان نص و شورا, بحثي تاريخي و عقيدتي پيرامون خلافت پيامبر و حقانيت نص در مقابل شورا است. فدك در تاريخ, عنوان كتابي ديگر از مرحوم علامه سيّدمحمّدباقر صدر است كه به بحثي تاريخي دربارة مسئله فدك و برحق بودن فاطمه زهرا(ص) و اهل‏بيت نسبت به آن مي‌پردازد.

زبان اندونزي: نقش عقيده در ساختار انسان, تحقيق و تأليف مركز رسالت است كه در آن به تبيين نقش عقيده در تبديل انسان به يك انرژي بي‌انتها مي‌پردازد. ايمان و كفر و آثار آن بر فرد و جامعه, به تبيين جامعة ايماني و جامعة سكولار و فرق ميان آنها و نقش فرد متديّن و فرد كافر در چنين جوامعي مي‌پردازد.

زبان ژاپني: حقوق زن در اسلام, شهيد مطهري در اين كتاب، اسلام را دين سعادت و عدالت معرّفي مي‌كند كه هر شخصي به‏ويژه زن كه در طول تاريخ مورد ستم قرار گرفته، حق خويش را در مي‌يابد. درسهاي اسلامي, كتابي است خواندني از شهيد مطهري كه در آن اطّلاعات مفيدي به علاقه‏مندان اسلام و قرآن ارائه مي‌كند.

زبان چيني: دعاي كميل, از دعاهاي معروف است كه اثر آن بيشتر در آمرزش گناهان و افزايش روزي ظاهر مي‌شود.

زبان فيليپيني: زندگاني معصومان, تأليف محمّدحسين اديب كه در آن زندگي چهارده معصوم براي خوانندة غيرمسلمان توضيح داده شده است.

زبان تايلندي: صحابه در كتاب و سنت, بيانگر منزلت صحابه بر اساس آيات قرآن و سنت پيامبر است و با هدف خنثي‏كردن نظرية عدالت صحابه نگارش شده است.

زبان سواحيلي: حديث كساء, را سليم ليكانيكا ترجمه كرده و در آن نص حديث كساء كه مختص اهل‏بيت است، آورده شده.

زبان اوگاندايي: ‏مباني فكري و كارنامة عملي وهابيت, تأليف استاد جعفر سبحاني است كه در آن به نحوة پيدايش وهابيت و معتقدات آن پرداخته شده است. حقيقت مظلوم, بيان حقايق دربارة اهل‏بيت و ردّ شبهات وارد شده بر شيعه است.

زبان هوسايي: دوستي اهل‏بيت, شامل مجموعه‌اي است از آيات قرآن و روايات در بيان فضايل و دوستي اهل‏بيت پيامبر(ص).

زبان انگليسي: رساله حقوق, كتابي است از حضرت امام زين‏العابدين كه با بياني زيبا، حقوق مؤمن بر مؤمن را در جامعة اسلامي بيان مي‌كند.

زبان روسي: چهل حديث و آيه پيرامون قرآن, شامل مجموعه‌اي است از آيات قرآني و روايات معصومين در اهميت و منزلت قرآن و نقش آن در زندگي مسلمانان.

زبان تاجيكي: 114 نكته پيرامون نماز, نوشتة محسن قرائتي كه در آن فضيلت نماز و اثر آن بر انسان مسلمان بيان شده است.

زبان فرانسوي: امام حسن, كتابي است از شيخ راضي آل‏ياسين كه به بيان منزلت امام حسن و سيرة او و حوادثي كه براي ايشان رخ داده، مي‌پردازد. در اسلام، عقيده و زندگي, اسلام به عنوان عقيده و روش زندگي مطرح شده است.

زبان آلباني: هدف زندگي, كتابي است در بيان هدف زندگي و غايت هستي. نويسندة اين كتاب استاد شهيد مرتضي مطهري است.

زبان ايتاليايي: زندگي معصومين, را مصطفي بخش‌كن ترجمه كرده و در آن فرازهايي از زندگاني ائمه به زبان ايتاليايي تشريح شده است.

زبان آلماني: بياني مختصر از زندگاني چهارده معصوم, از تأليفات محمّدحسين اديب و در بيان زندگاني چهارده معصوم(ع) است.

زبان هلندي: احاديث پيرامون نماز, ترجمه‌اي است از محمّدسعيد طريحي كه در آن نماز به عنوان ستون دين اسلام معرّفي شده و فضايل و اهميت آن نيز بيان شده است.

زبان نروژي: در كتاب معرفت خدا, آشنايي با آفريننده جهان و راه شناخت آن با روش علمي و عقيدتي توضيح داده شده است. در كتاب چهل پرسش دربارة اسلام, سؤالاتي همراه با پاسخ آنها براي كساني كه مي‌خواهند با دين اسلام آشنا شوند آمده است.

مؤسسة امام علي همچنين براي شكل‏دهي و تأثير در ساخت شخصيت نوجوانان اقدام به انتشار مجله‌اي با نام «مجتبي» كرده كه تاكنون پنجاه شمارة آن منتشر شده است. اين مجله به زبانهاي عربي و انگليسي با طراحي و گرافيكي زيبا به صورت چهار رنگ روي كاغذ گلاسه چاپ مي‌شود و داراي جذابيتهاي خاصي براي گروه سنّي كودك و نوجوان است. اين مجله علاوه بر ممالك عرب‏زبان، در هندوستان، انگلستان، آمريكا و بسياري از كشورهاي اروپايي و آفريقايي انگليسي‏زبان نيز توزيع مي‌شود.

´³³´

مركز پژوهشهاي عقائدي

از آنجا كه مرجعيت ديني در زمان غيبت كبري رهبري و پشتيباني مذهب تشيع را به عهده داشته و با توجه به اينكه مرجعيت حضرت آيت‏الله العظمي سيستاني (دام ظله) در زمينه‏هاي مختلف و از جمله حفظ كيان شيعه فعاليت نموده و از اين جهت در نشر علوم اهل‏بيت (عليهم‏السلام) نمونه‏اي شاخص مي‏باشد؛ از طرف معظم‏له مركز پژوهشهاي اعتقادي در سال 1378 تأسيس گرديد تا در تمام موضوعات اعتقادي به بحث و تحقيق و فعاليت بپردازد.

هدف از تشكيل مركز مزبور, برخورد با كتابها و نوشته‏هاي فراواني است كه در اطراف و اكناف, به زيان تفكّر شيعي منتشر مي‏شود. با اين هدف, مركز, كتابها, مقاله‏ها, مجله‏ها, نوارهاي صوتي و ويديويي و تمام مواردي را كه عليه تشيّع به زبانهاي گوناگون منتشر شده است را گردآوري مي‏كند.

بخش‏هاي اين مركز عبارت‏اند از:

1. كتابخانه: با شروع به كار اين مركز فعاليت كتابخانه نيز آغاز گرديد، و كتابهاي تخصصي مربوط به فعاليت مركز در آن جمع‏آوري شد. روندي كه كماكان با خريد و جمع‏آوري كتابها در زمينة شبهات مطرح برعليه شيعه ادامه دارد. در كتابخانة تخصصي عقائدي, در حال حاضر بيش از پانزده‏ هزار جلد كتاب اعتقادي وجود دارد.

2.‏ هيئت رد شبهات: در اين بخش دو كار مشخص صورت مي‏گيرد:

الف) شناسايي شبهات و پاسخ به شبهاتي كه در كتابهاي جديد و قديم عليه مذهب اهل‏بيت (عليهم‏السلام) به چاپ رسيده است. در اين بخش شبهات مطرح بر عليه شيعه از آغاز تاكنون در 60 محور كلي شناسايي شده و شبهات هر محور همراه با مدارك و مستندات آن براي بررسي و پاسخ‏گويي در اختيار انديشمندان و صاحب‏نظران يك محور يا محور خاص قرار گرفته است.

ب) جمع‏آوري كتابهايي كه علماء شيعه در ردّ شبهات مطرح شده از سوي دشمنان اهل‏بيت (عليهم‏السلام) نوشته‏اند و تلاش در جهت تحقيق و تجديد چاپ آنها.

3.‏ توجه به هدايت‏شوندگان: در اين قسمت توجه به امور مستبصرين (كساني كه مذهب حقة اهل‏بيت (عليهم‏السلام) را پذيرفته‏اند) از طريق تنظيم كتابهايي از زندگي مستبصرين گذشته و ارتباط مستبصرين معاصر با آنها و استفاده از ايشان در صورتي كه قابليت تأليف كتاب در خصوص عقايد داشته باشند, انجام مي‏گيرد.

4.‏ اسناد و مدارك: اين قسمت مسئوليت جمع‏آوري مدارك و اسناد در ارتباط با شيعه و دشمنان شيعه، آشنايي با اديان و مذاهب مختلف اسلامي و غيراسلامي و آشنايي با مؤسسات علمي و شخصيت‏هاي علمي و مذهبي را دارد.

5.‏ همايشهاي اعتقادي: اين قسمت دعوت از اساتيد و علماي متخصص در امور عقايد براي شركت و سخنراني دربارة مسائل و بحثهاي مختلف اعتقادي را به عهده دارد.

6.‏ اينترنت: از مهم‏ترين وسائلي كه در عصر جديد از اهميت خاصي برخودار است، اينترنت است كه در اين مركز نيز از اينترنت در امور مختلف استفاده مي‏گردد از آن جمله:

الف‏) آشنايي با سايتهاي شيعي و ارتباط و تبادل نظر با آنها؛

ب) شناسايي سايتهاي ضد شيعه و گفت‏وگو با آنها به صورت آرام؛

ج‏) پي‏گيري روزنامه‏ها و مجلات و نشريات مهم عربي كه در اينترنت وجود دارد و هر آنچه كه دربارة شيعه نوشته مي‏شود.

د) تهيّه و تنظيم مقاله‏هاي علمي حول مذهب اهل‏بيت و ارسال آنها از طريق اينترنت به تمام نقاط دنيا؛

هـ) ايجاد سايت مخصوص مركز و معرّفي و عرضة هرچه در مركز مورد تحقيق و بررسي قرار مي‏گيرد.

7.‏ ارسال كتاب: اين قسمت مسئوليت ارسال كتاب و كتابچه‏هايي كه در ردّ شبهات نوشته شده، به تمام دنيا را دارد. در اين بخش ضمن ارتباط مكاتبه‏ايي با بيش از 120 كشور جهان، نسبت به ارتباط مستمر علمي با شيعه‏شدگان و همچنين پاسخ‏گويي به جديدترين شبهات مطرح بر عليه شيعه پرداخته مي‏شود.

8.‏ قسمت صوتي و تصويري: الف) پيگيري مهم‏ترين كانالهاي ماهواره‏اي و ضبط بحثها و شبهات و مسائل مرتبط با شيعه و دشمنانشان.

ب) جمع‏آوري نوارهاي صوتي و تصويري سخنرانيها و همايشها به زبانهاي مختلف.

ج‏) جمع‏آوري نوارهاي صوتي و تصويري سخنرانيهايي كه بر ضد شيعه به زبانهاي مختلف توزيع مي‏گردد.

د) ضبط كلية همايشهايي كه در مركز انجام مي‏گيرد. تاكنون هفتاد موضوع, در گردهمايي‏هاي اعتقادي, مورد بحث و بررسي قرار گرفته كه پنجاه همايش پس از تنظيم و استخراج منابع, در مجموعه‏اي به نام «سلسلة الندوات العقائديه» به چاپ رسيده است.

هـ) ضبط سخنان مستبصرين و چگونگي هدايت آنها.

و) امانت‏دادن نوارها براي محققان و پژوهشگران.

ز‏) تهيّه و تنظيم نوارها و لوح‏هاي فشردة (CD) صوتي تصويري تحت عناوين مختلف.

9.‏ كارهاي آيندة مركز: الف) چاپ فصلنامه‏اي به نام شيعه.

ب‏) تنظيم دايرةالمعارف مسائل اعتقادي.

ج‏) برپايي درسهاي منظم در علم كلام و مسائل مورد اختلاف.

مركز پژوهشهاي اعتقادي به‏ويژه با تلاش گسترده و روابط عمومي و بين‏الملل مدير توانمند و پركار خود مرحوم حجت‏الاسلام والمسلمين شيخ فارس حسون (تبريزيان) سعي فراوان نمود كه از طرق مختلف با شخصيتهاي علمي و مؤسسات و مراكز اسلامي و نمايشگاه‏هاي كتاب داخل و خارج از ايران روابط صميمي علمي و فرهنگي برقرار نمايد, و از اين راه، ضمن آشنا ساختن بسياري از صاحبان قلوب پاك و تشنگان معرفت با مذهب حقّة اماميّه، آنها را در يك سير علمي و با بينش كامل وارد مذهب اماميّه كند.

يكي از يادگارهاي ماندگار مرحوم فارس حصون و همكارانش در مركز پژوهشهاي اعتقادي، تدوين مجموعه‏اي به نامِ موسوعة من حياة المستبصرين است كه تاكنون سه جلد آن منتشر شده است. اين اثر پژوهشي است در زندگينامة كساني كه از مذاهب گوناگون به مذهب شيعة اماميّه گرويده‏اند. در جلد نخست ضمن ارائة زندگينامه و حيات مذهبي هر يك از «مستبصران معاصر» و مؤلّفان، افزون بر دلايل و چگونگي گرويدن آنها به مذهب شيعه اثناعشري از زبان خودشان، حقانيت ديدگاههاي مذهب اثناعشري دربارة فروع و اصول نيز ثابت شده است. مستبصران مورد اشارة كتاب، اگرچه از مليتها و مذاهب مختلف اسلامي و حتّي برخي مسيحي بوده‏اند، اما بيشترين تعداد آنها از ميان شافعيان و عمدتاً از كشورهاي آفريقايي و كمترين آنها از وهابيون هستند. پي بردن به حقانيت مذهب اهل‏بيت در موضوعاتي نظير امامت، وضو، زيارت قبور، عدم تحريف قرآن، حقيقت، مهدويت، تقيه و مواضع امامان در موضوعات مختلف تاريخي مورد نزاع، خرافات در آثار حديثي اهل‏سنّت و نقش برجستة امامان در فرهنگ اسلامي، از عوامل مهمي است كه موجب استبصار افراد مورد اشاره بوده است. در جلد دوم و سوم اين اثر، به معرّفي حدود پنجاه نفر از مستبصران مؤلّف معاصر از مليتها و مذاهب مختلف كه آثاري در موضوعات مختلف مذهبي تأليف كرده‏اند، پرداخته شده است. حجم بيشتر مطالب اين دو جلد به معرّفي و بيان ويژگيهاي ساختاري و محتوايي آثاري اختصاص دارد كه به همت مستبصران مورد اشاره به نگارش درآمده است.

ساير آثار مكتوب: عقايد الاماميه؛ الماتم الحسيني؛ عيد الغدير في الاسلام والوهابية؛ محاضرات عقائدية؛ التجديد الكلامي عند الشهيد الصدر و فرق اهل السنة؛ مركز مزبور اين آثار را نيز در دست اقدام دارد: جلد چهارم موسوعة من حيات المستبصرين؛ موسوعة حديث الثقلين؛ الزيدية والامامية جذباً الي جنب؛ من النهاية كانت البداية؛ في ضلال الاسلام؛ تاريخ الشيعة؛ الشيعة في العالم و مواقع الشيعة علي الانترنت.

مركز پژوهشهاي عقايدي داراي سايت اينترنتي به نشاني: www.aqaed.com است.

´³³´

مركز جهاني اطّلاع‏رساني آل‏البيت (عليهم‏السلام)

مركز جهاني اطّلاع‏رساني آل‏البيت‏(عليهم‏السلام) در بهار سال 1377 مصادف با عيد سعيد غدير افتتاح گرديد.

اين مركز زمينه‏ساز خدمات منحصر به فرد و گران‏قدري به شيفتگان و دلسوختگان اهل‏بيت عصمت و طهارت (عليهم‏السلام) در گسترة گيتي به شرح ذيل مي‏باشد:

الف) راه‏اندازي پايگاه بزرگ اطّلاع‏رساني با نام «الشيعه»

در حال حاضر اين پايگاه به 27 زبان رايج دنيا مشغول فعاليت است كه عبارت‏اند از: فارسي, عربي, انگليسي, اردو, فرانسه, ترکي, کردي (لاتين), کردي (عربي), پرتغالي, اسپانيايي, ايتاليايي, روسي, بوسنيايي, چيني, آذري, آلماني, بلغاري, تاميلي, تايلندي, هندي, بنگالي, سواحيلي, برمه‏اي, فولاني, اندونزيايي, هوسايي, تاجيکي.

برنامه‏هاي بخش فارسي در پايگاه مذكور از دوازده كليدواژه تشكيل شده كه عبارت‏اند از:

1.‏ کتاب وحي شامل: متن كامل قرآن كريم همراه با چند ترجمة فارسي، جست‏وجوگر آيات و لغات قرآن کريم، آموزش قرآن كريم (سه بار تكرار) شامل 45 درس، معرّفي حافظان قرآن كريم در دو قسمت خواهران و برادران، زندگينامة قاريان ممتاز ايران و مصر، شرح حال زندگي مترجمان قرآن به زبانهاي انگليسي، آلماني و فرانسه؛

2.‏ اهل‏بيت شامل: امامت، اهل‏بيت در قرآن، سيرة اهل‏بيت، گزيده‏اي از شرح حال، خاندان عصمت و طهارت (عليهم‏السلام)، گزيده‏اي از شرح حال اصحاب عترت (عليهم‏السلام)؛

3.‏ تشيّع شامل: شناخت‏شناسي شيعه، اعتقادات شيعه، انديشمندان شيعه، تشيع و علم؛

4.‏ خاورشناسي شامل: تاريخچة خاورشناسي، اسلام‏شناسي، مسلمان‏شدگان، زندگينامه؛

5.‏ مراجع و علما شامل: زندگينامة علما، پاسخ و طرح استفتا، پاسخ اعتقادي؛

6.‏ اجتماعي شامل: خانواده، کودک و نوجوان؛

7.‏ کتاب‏سرا شامل: قرآن و حديث، فلسفه و کلام و عقائد، فقه و احکام، تراجم و اعلام، اجتماعي، فرهنگ, ادب, اخلاق، تاريخ و سيره و اهل‏بيت، متفرقات، مقالات، و مجلات؛

8.‏ پايگاههاي شيعي: در اين قسمت پايگاههاي شيعي با موضوعات متنوع معرّفي مي‏شوند.

9.‏ مراكز و مؤسسات شامل: معرّفي دفتر مرجعيت حضرت آيت‏الله العظمي سيستاني (دام ظلّه) در شهر قم، معرّفي مرکز، مؤسسات وابسته، مراکز تحقيقاتي، حوزه‏هاي علميه، و بازديدهاي مرکز و بازديدهاي پايگاه.

10.‏ بانک صوتي شامل: تلاوت قرآن، ترتيل قرآن، ره‏يافتگان، دعا و زيارت، سخنراني، مراثي، مولودي، اذان، تواشيح؛

11.‏ نگارخانه شامل: نسخ خطّي قرآن، عتبات عاليات، مراجع و علما، آثار خاورشناسان؛

12.‏ خدمات شامل: بانک نرم‏افزار: جديدترين نرم‏افزارهاي روز، پرسش و پاسخ در رابطه با پايگاه و مسائل جانبي و گفتمان با موضوعات متنوع.

ب: راه‏اندازي پايگاه تخصصي قرآن کريم

اين پايگاه به طور تخصّصي در علوم قرآني فعاليت خود را در هفدهم مردادماه 1383ش مصادف سالروز فرخنده ميلاد بانوي دو عالم حضرت صديقة طاهره فاطمة زهرا (سلام‏الله عليها) آغاز نموده است و پاسخ‏گوي پرسشهاي قرآني مخاطبان مي‏باشد و در حال حاضر با نشاني quran.al-shia.com  و به چندين زبان زندة دنيا از ‏جمله: عربي, فارسي, انگليسي, اردو, فرانسه, آلماني, اسپانيايي, ايتاليايي, روسي, بلغاري, بوسنيايي, چيني, آذري, ترکي استانبولي, کردي لاتين, کردي عربي, تايلندي, اندونزي, هندي, سواحلي, برمه, فولاني, هوسا و بنگالي اطّلاع‏رساني مي‏نمايد.

برخي عناوين سايت شامل: متن قرآن کريم با انواع متون خطّي, ترجمه قرآن به زبانهاي فوق, جست‏وجوي قرآني به روش کلمات و موضوعات, تلاوت قرآن توسّط قاريان مصري، ايراني و عراقي و ترتيل قرآن توسّط قاريان مشهور جهان مي‏باشد.

ج) راه‏اندازي پايگاه تخصصي نهج‏البلاغه

اين پايگاه به طور تخصصي دربارة نهج‏البلاغه فعاليت خود را در سال 1383ش آغاز نموده است و پاسخ‏گوي پرسشهاي حديثي و اعتقادي مخاطبان مي‏باشد و درحال حاضر با نشاني www.balaghah.net و به چندين زبان زندة دنيا از ‏جمله: عربي, فارسي, انگليسي, اردو, فرانسه, روسي, بوسنيايي, چيني, آذري, ترکي استانبولي, کردي لاتين, کردي عربي, تايلندي, اندونزي, هندي, برمه, پرتقالي و تاجيک اطّلاع‏رساني مي‏نمايد.

برخي عناوين سايت شامل: متن کامل عربي نهج‏البلاغه, ترجمة نهج‏البلاغه به زبانهاي مذکور, جست‏وجوگر نهج‏‏البلاغه به روشهاي گوناگون کلمات و موضوعات, شرح خطبه‏‏ها, شرح نامه‏ها, شرح حکمتها و کلمات قصار, زندگينامة شريف الرضي, تفاسير و شروح نهج‏البلاغه, شگفتيهاي نهج‏البلاغه, امام علي و نهج‏البلاغه, مقالات نهج‏البلاغه, حافظان نهج‏البلاغه, پرسش و پاسخ, کتابخانه و نسخ خطّي نهج‏البلاغه مي‏باشد.

د) راه‏اندازي پايگاه‏هاي اينترنتي در داخل و خارج از كشور

راه‏اندازي پايگاه اينترنتي «الشيعه» و استقبال اقشار مختلف مردم در داخل و خارج از كشور و پيشنهادهاي ارسالي از سوي علما و انديشمندان، جهت ايجاد چنين پايگاه‏هايي در داخل وخارج از كشور، سبب شد تا پايگاه‏هاي اينترنتي جديدي در ساير استان‌ها و خارج از كشور راه‏اندازي گردد، كه برخي از آنها عبارت‏اند از:

www.yazahra.net شبكة يا زهرا(س)؛

www.imambaqer.net شبكة امام باقر(ع)؛

www.imam-sadiq.net شبكة امام صادق(ع)؛

www.imamkazem.net شبكة امام کاظم(ع)؛

www.imamreza.net شبكة امام رضا(ع)؛

www.imamjawad.net شبكة امام جواد(ع)؛

www.imamhadi.net شبكة امام هادي(ع)؛

www.montazar.net شبكة امام مهدي(عج)؛

www.alsiraat.com شبکة الصراط در پاکستان؛

www.alhoda.org شبكة الهدي در پاكستان؛

www.holynajaf.net شبکة اطّلاع‏رساني در نجف؛

www.holykarbala.net شبکة اطّلاع‏رساني در کربلا؛

www.holykadhmia.com شبکة اطّلاع‏رساني در کاظمين.

هـ) فعاليتهاي فرهنگي مرکز

1.‏ اجراي مسابقات فرهنگي؛

2.‏ برگزاري همايشهاي علمي در حوزة اينترنت و جهان مجازي؛

3.‏ ايجاد پايگاه و وبلاگ رايگان براي دفاتر مراجع عظام تقليد؛

4.‏ توليد نرم‏افزارهاي اسلامي و پخش رايگان آن در داخل و خارج از کشور؛

5.‏ آموزش رايانه و اينترنت براي دانشجويان و طلاب و مؤسسات فرهنگي ـ علمي؛

6.‏ ايجاد و راه‏اندازي پايگاهاي معتبر اسلامي مانند: پايگاه آستانة مقدسة حضرت معصومه (عليهاالسلام)، انديشة قم و دبيرخانة شوراي عالي انقلاب فرهنگي.

و) ارائة خدمات فني

ارائه‏كنندة كلية خدمات اينترنتي به دفاتر مراجع عظام و حوزه‏هاي علميه و مراكز و مؤسسات علمي، فرهنگي كه در چند حوزه فعاليت مي‏كند:

الف) خطوط پرقدرت ارتباط با اينترنت و ارائة خطوط اختصاصي با سرعت بالا، ويژة مباحثات اينترنتي به صورت شبانه‏روزي؛

ب‏) ثبت (domain) بين‏المللي با پسوندهاي رايج؛

ج) طراحي و ايجاد پايگاههاي اينترنتي؛

د) پخش مستقيم مجالس علمي، مذهبي، فرهنگي روي اينترنت، راه‏اندازي كامل مراكز ارائة خدمات اينترنت.

مركز جهاني اطّلاع‏رساني آل‏البيت(ع) داراي سايت اينترنتي به آدرس: www.al-shia.com و www.al-shia.org  وwww.al-shia.net  است.

مركز تحقيقات اسلامي المصطفي(ص)

مركز تحقيقات اسلامي المصطفي(ص) از جمله مراكز ديگر دفتر آيت‏الله العظمي سيستاني است كه با توجه به اهميت بحثهاي اعتقادي و پاسخ مناسب به شبهات روز و اهميت مضاعف به مباحث اعتقادي تأسيس گرديد. اين مركز درصدد آن است كه در جهت مسائل و مطالب اعتقادي تمركز ايجاد گردد و هم‏چنين مسئول پاسخ‏گويي به شبهه‏هاي گوناگوني باشد كه در نقاط مختلف مطرح مي‏گردد.

براي تحقق هدف مزبور، يكي ازضروري‏ترين كارها ايجاد بانك اطّلاعات اعتقادي (معجم العقايدي) تشخيص داده شده كه شامل مهم‏ترين موضوعات اعتقادي از مصادر شيعه و سنّي باشد و همچنين تهيّه و تنظيم و چاپ مجموعه كتابهاي اعتقادي كه طالبان علم بتوانند به آن مراجعه نمايد.

برنامه‏هاي بانك اطّلاعات عقايدي

فعاليتهاي اين بانك به دو بخش اساسي تقسيم شده است:

1.‏ دفتر عقايدي

در اين بخش از چند سال پيش متن بيش از 700 جلد كتاب كه مقتبس از مصادر مذهب اهل‏بيت (عليهم‏السلام) از مؤلّفان قديم و جديد و تعدادي از مصادر اديان اهل‏سنّت مي‏باشد, جمع‏آوري و در قالب يك لوح فشرده عرضه شده است.

اما پس از ارائة مرحلة اول كار، تهية فهرستي از مهم‏ترين موضوعات اعتقادي زنده و جديدي كه مسلمانان حال حاضر با آن برخورد دارند در دستور كار قرار گرفت و از بيش از چهل نفر محقق براي همكاري دعوت گرديد كه نتيجة آن شناسايي هزار موضوع در پنج شاخة اصلي توحيد، عدل، نبوت، امامت و معاد بود. سپس كار شناسايي و تهية كتابهاي مرجع شيعه و سنّي كه در ارتباط با موضوعات مزبور بودند آغاز گرديد كه حاصل آن استخراج بيش از هشتصد جلد كتاب از ميان سه‏هزار جلد كتابي بود كه در اين مدت فراهم شد، و خود اين مجموعه به‏ويژه پس از واردكردن آنها در رايانه به عنوان مواد خام بانك اطّلاعات جامع عقايد قابل استفاده فراوان پژوهشي است. در اين بانك اطّلاعات هر موضوع در فايل خاص خود قرار گرفته است.

2.‏ تنظيم لوح فشرده

مركز تحقيقات اسلامي المصطفي(ص) در آخرين روزهاي سال 1384 جامع‏ترين فعاليت پژوهشي خود را با همكاري مركز معجم فقهي و با ارائة لوح فشردة كتابخانة اهل‏بيت(ع) عرضه كرد. در شاه‏بيت ارائة يك برنامة تمام متن در علوم اسلامي كه در قالب DVD است، متن بيش از 6900 جلد كتاب و موضوع از منابع علوم اسلامي شامل 4700 جلد كتاب از مهم‏ترين معارف اسلامي و 2200 موضوع كلامي «هر موضوع معادل يك كتاب»، در حجم 3097 مگابايت وجود دارد.

كتابهاي عقايدي تطبيقي: يكي از فعاليتهاي اصلي مركز المصطفي، برنامه‏ريزي و تلاش براي تأليف و تدوين دايرة‏المعارف مباحث عقايدي است تا بدين‏جهت مرجعي براي محققان باشد. دايرةالمعارف مزبور كه با نام العقائد الإسلامية فراهم مي‏شود؛ در پنج جلد چاپ و منتشر شده است.

آيات الغدير, هدف از چاپ اين كتاب بحث و تحقيق در خطبه‏هاي پبامبر اكرم (صلي‏الله عليه وآله) در حَجة‏الوداع و بحث تفصيلي در تفسير آيات غدير، است. معجم الموضوعي لاحاديث الامام مهدي(عج), دو مجلد در يك جلد؛ ظواهر التاريخ, سيره پيغمبر و اهل‏بيت از زواية مقابله با تحريفات؛ كيفر رد الشيعه (گزارشي در تاريخ مغول, صفويّه, عثمانيان, و...) در يك جلد.

مركز پژوهشهاي اسلامي المصطفي(ص) داراي كتابخانه‏اي تخصّصي در رشتة كلام با پنج‏هزار جلد كتاب است.

مركز مزبور داراي نشاني اينترنتي www.almarkaz.net است.

´³³´

مركز الرسالة

مركز الرسالة در سال 1374 با هدف پژوهش و تحقيق در زمينة عقايد و اخلاق بنيان‏گذاري شد. اين مركز از همان ابتدا تهيّه و تدوين مجموعه كتابهايي كه اسلام بر طبق مذهب حقّة اهل‏بيت عصمت و طهارت (عليهم‏السلام) در آن تعريف گرديده است را در برنامة كاري خود قرار داد. موضوعات مورد تحقيق در مركز مزبور عبارت‏اند از: 1.‏ عقايد, 2.‏ اخلاق و تربيت, 3.‏ فرهنگ و انديشة اسلامي, 4.‏ تاريخ تمدن, 5.‏ معرفي شخصيت‏هاي علمي.

مركز مزبور علاوه بر تحقيق و تأليف كتابهاي جديد، خلاصه‏نويسي كتابهاي تعيين شده از طرف مركز، و تعيين فصلهايي ازكتابهاي قديمي و تجديد نگارش آنها بر اساس روشهاي مركز را نيز در دستور كار خود قرار داد.

از ديگر برنامه‏هاي در دست اجراي اين مركز، چاپ سلسله كتابهايي است دربارة چهارده معصوم(ع).

از تحقيقات و منشورات مركز الرساله مي‏توان به موارد زير اشاره كرد: المهدي المنتظر(عج) في الفكر الإسلامي, بيان فضايل و مناقب حضرت مهدي(عج) است. سلامة القرآن من التحريف؛ خلافة الرسول بين الشورى النصّ؛ الحقوق الاجتماعية في الإسلام؛ الأمر بين الأمرين؛ مطارحات في الفكر والعقيدة؛ الشفاعة حقيقة إسلامية؛ تربية الطفل في الإسلام؛ البدعة مفهومها وحدودها؛ الرفق في المنظور الإسلامي؛ دور العقيدة في بناء الإنسان؛ الرجعة أو العودة إلى الحياة الدنيا بعد الموت؛ الإيمان والكفر وآثارهما على الفرد والمجتمع؛ الصحابة في القرآن والسنّة والتأريخ؛ الدعاء حقيقته ـ آدابه ـ آثاره؛ مودّة اهل‏البيت وفضائلهم في الكتاب والسنّة؛ التقيّة في الفكر الإسلامي؛ العصمة، حقيقتها وأدلّتها؛ الأمر بالمعروف والنهي عن المنكر؛ السجود، مفهومه وآدابه والتربة الحسينية؛ آداب الاُسرة في الإسلام و الامام علي(ع) سيرة و تاريخ, خلاصه‏اي از زندگاني و فضايل و مناقب و اثبات امامت امام علي(ع) است. نويسنده با بهره‏گيري از روايات و منابع تاريخي دست اول، ابتدا زندگاني امام علي(ع) تا قبل از بعثت پيامبر را توضيح مي‏دهد و سپس به تلاشها و جنگهاي آن حضرت در كنار پيامبر براي نشر و گسترش اسلام اشاره مي‏كند. سيدة النساء فاطمة الزهراء(س)؛ الإمام علي بن الحسين السجّاد(ع)؛ الإمام محمّد الجواد(ع)؛ الزيارة والتوسل؛ تحقيقي است دربارة برخي مسائل كلامي كه مورد اختلاف شيعه و سلفيون است.