فلسفه و منطق

تعداد منابع: 17 اصلي و 5 ارجاعي

آشتياني، سيد جلال الدين(1306-  )

367- هستي از نظر فلسفه و عرفان، قم: بوستان کتاب قم، چاپ چهارم/ 2000 نسخه، 344 ص، فارسي، وزيري (سلفون)، بها: 25000 ريال، منابع: 333-344.

فروست: آثار استاد آشتياني، 3

شابك: 964-371-376-8

كنگره: BBR55/V3A5

ديويي: 189/1

كد پارسا: B66646

عنوان‏به‏لاتين:

Hasti Az Nazare Falsafe wa Erfan

2 هستي‏شناسي ـ منابع جامع هستي‏شناسي؛ انديشه‏هاي فلسفي ملا صدرا

 بررسي مسائل هستي‏شناسي فلسفه اسلامي است كه بر اساس مباحث كتاب مشاعر ملاصدرا تأليف شده است. نويسنده، با بررسي مشارب مختلف حكمت و عرفان در صدد است نظريات صدرالمتألهين را در زمينه امهات مسائل وجود مانند اصالت وجود، اعتبارات ماهيت، بيان وحدت و حقيقت وجود و اثبات وحدت شخصي در وجود و اينكه مجعول و صادر بالذّات از مبدأ وجود وجود منبسط و فيض مقدس است، تبيين و تشريح كند. عنوانهاي برخي از فصلها عبارت‏اند از: اقوال در وجود، وجود ذهني، بيان ملاك تشخص در وجودات در حقيقت وجود حق تعالي، در مراتب وجودي و در مظاهر متجلي از حق.

كد پارسا: B67056

2 منطق ـ كليات منطق ـ منابع مرجع منطق

 دو رساله مختصر در علم منطق است. رساله ابن مقفع که يک دوره مختصر در علم منطق است، گويا شرح و ترجمه‏اي است بر رساله ايسا غوجي ارسطو، که در آن ضمن تعريف منطق و بيان مسائل و مبادي آن، به ذکر مباحث منطقي پرداخته است. از ويژگيهاي اين رساله، آن است كه موضوع منطق را به متاع تعبير کرده است. رساله ديگر، به نام حدود المنطق است که در آن نيز يک دوره منطق به اختصار آمده است. ترتيب اين دو رساله با کتابهاي منطقي ديگر فرق اساسي دارد. از آنجايي که هر دو رساله از آثار منطقي پيشينيان اقتباس و يا شرح شده، ترتيب خاصي ندارد. در مقدمه ضمن بيان سير تدوين منطق در دنياي اسلام، به ذکر نام تعدادي از کتابهاي منطقي پرداخته شده و در پايان نسخه‏هاي موجود اين دو رساله در کتابخانه‏ها معرفي شده است.

كد پارسا: B66566

2 منطق ارسطو ـ نقد و بررسي؛ سهروردي، شهاب الدين ـ ديدگاه‏ها ـ منطقي؛ سهروردي، شهاب الدين ـ زندگي‏نامه

 تحقيقي است درباره آرا و منطق شيخ اشراق. نويسنده كتاب خود را در دو بخش سامان داده است. در بخش اول به شرح زندگي شيخ اشراق، معرفي آثار او، طبقه‏بندي فيلسوفان اشراقي پرداخته و سپس با تحليل ديدگاههاي منطقي شيخ اشراق در حكمة الاشراق، شرحي بر اين آرا نوشته و اختلافات وي را با منطق ارسطويي در زمينه دلالت، ادراك شي، ماهيات، عرض لازم و مفارق، در اينكه كلي در خارج موجود نيست، معارف انسان، تعريف و شرايط آن نشان داده است.

كد پارسا: S12777

مقالات اين مجموعه: حد گرايي در علم و فلسفه، 11-86؛ اخباري‏گري و اخبارگرايي، 87-168؛ اجتهاد و تقليد در فلسفه، 169-200؛ آزادگي علمي، 201-224

2 تقليد‏گرايي در فلسفه ـ نقد و بررسي؛ اخباريه ـ عقايد اخباريه(اديان و فرق)؛ علامه طباطبايي(شخصيت‏شناسي)؛ علم و فلسفه؛ مكتب تفكيك(کلام)

 پژوهشي است درباره نقد فلسفه سنتي و فلسفه تقليدي. نويسنده نخست با تبيين حدود فلسفه اسلامي و شناخت فلسفه، به شرح بيان فلسفه قديم و فلسفه جديد كه آميخته با علم است پرداخته و آن‏گاه فلسفه قديم را نقد كرده و بر اين اعتقاد است كه زبان فلسفه سنتي اسلامي با زبان فلسفه عصر حاضر فاصله گرفته است و فلسفه اسلامي سنتي آميخته با مطالب و مسائلي است که با قرآن و احاديث هماهنگ نيست. وي براي رسيدن به اين مقصد، بر اين باور است که بايد اجتهاد تحقيقي در فلسفه را جايگزين فلسفه و اجتهاد تقليدي كرد. وي در بخشي از اين کتاب به بحث اخباري‏گري، و اخبارگرايي پرداخته و اخبارگرايي را بهره‏‏وري از معارف الاهي دانسته و اخباري‏گري را مطرود و غلط پنداشته است. اساس کتاب با اصول و باورهاي مکتب تفکيک که اعتقاد نويسنده بر آن‏است مورد بحث و بررسي قرار گرفته است. در پايان مقاله آزادگي علمي، به ياد بود علامه طباطبايي ضميمه كتاب شده است.

كد پارسا: B80708

2 فيلسوفان ايراني؛ فلسفه و منطق ـ كليات فلسفه ـ تاريخ فلسفه

 شرح حال و فعاليت و عقايد حدود 45 تن از متفكران و فيلسوفان ايراني است كه درباره فلسفه و مسائل فلسفي به تأمل و تحقيق پرداخته‏اند. نويسنده مي‏خواهد تلاش ايرانيان را در اين زمينه بيان و اثبات كند كه مثل بقيه رشته‏هاي علمي در اين شاخه نيز ايرانيان پيشتاز بوده‏اند. زير هر شخصيت، نخست مختصري از مراحل زندگي، سپس آثار و مؤلفات و در نهايت مقام فلسفي و عقايد و آرا تشريح مي‏شود. وي، در مقدمه مباحثي در زمينه ارزش و ماهيت فلسفه و تاريخ علوم عقلي ذكر كرده است. شخصيتها از ابوالعباس سرخسي آغاز و تا حاجي سبزواري ادامه دارد.

كد پارسا: B66589

عنوان متن ترجمه شده:

رسالة الضياء العقلي في موضوع العلم الکعلي؛ رسالة جوابا لثلاث مسائل

2 رسائل و مقالات فلسفي

 دو رساله كوتاه خيام در باب مسائل فلسفي مانند علم كلي، بقاي نفس، زمان، و رابطه واجب و ممكن است. خيام پاسخهاي خود را به صورت مختصر نگاشته و معتقد است مسئله نياز به تفصيل دارد. او صورت مسئله و جوانب موضوع را وا مي‏کاود و سپس ديدگاه حكما و احياناً نظر خود را بيان مي‏دارد. مصحح در مقدمه به ناملايمات و دشواريهاي روزگار براي اهل علم، به ويژه خيام پرداخته و برخي نوآوريهاي او را درباره مسائل جبر تحليل كرده است. به اعتقاد وي خلاقيت خيام در تبلور بخشيدن به باور ناخودآگاه آدمي در عرصه تبيين هستي است.

كد پارسا: B67085

2 منظومه ـ شرح‏ها و حواشي

 ترجمه عربي شرح و درس‏گفتارهاي فلسفي استاد مطهري براساس و محوريت شرح منظومه سبزواري است. استاد در اين درس‏گفتارها نخست اشعار فلسفي سبزواري را بيان کرده و در پي آن به شرح و بررسيهاي عميق فلسفي آن همراه با بياني ساده و به‏‏دور از زياده گويي مي‏پردازد. بخش نخست مباحث و تقريرات استاد در اين مجموعه بر محور مباحثي چون مفهوم، وحدت و اصالت وجود، عاقل و معقول، معقول ثاني، مبحث اعدام، وجوب و امکان، حدوث و قدم، علت و معلول بوده و در بخش ديگر آن با عنوان الهيات بالمعني الاخص پس از بحثي مختصر درباره امور عامه و راههاي شناخت، مسائل مربوط به ذات و صفات الاهي و براهين اثبات آن همراه با ذکر ديدگاههاي معتزله، اشاعره و حکما پيگيري شده است. قسمت پاياني اين مجموعه مباحثي مربوط به طبيعيات و ديدگاههاي مختلف درباره جسم طبيعي و هيولي و براهين ابطال جزء لايتجزي است.

كد پارسا: B66763

عنوان متن شرح شده:

منظومه

2 المنظومه

 شرح قسمت امور عامه شامل، وحدت وجود، وجود ذهني، تكثر وجود به ماهيات از كتاب منظومه سبزواري است. شارح پس از ذكر عبارت و فقره‏اي از متن منظومه به شرح لغات و مصطلحات و سپس توضيح و تفسير آنها مي‏پردازد. در تشريح مطالب از كتابهاي فلسفي به ويژه قطب‏الدين رازي، هيدجي، محقق آشتياني استفاده مي‏كند. در بحث اتحاد عاقل و معقول 26 قاعده و اصل فلسفي در تشريح و تحليل آن ذكر كرده و به تفصيل آراي فلاسفه را آورده است.

كد پارسا: B66716

2 فلسفه و منطق ـ كليات فلسفه ـ منابع جامع فلسفه

 جلد دوم از مجلدات نه‏گانه اسفار و دنباله مباحث امور عامه است كه داراي سه بخش است. در بخش اول درباره ماهيت و لواحق آن به تفصيل مقدمات ماهيت يعني اجزاي ذهني (جنس و فصل) و اجزاي خارجي (صورت و ماده) و لوازم و احكام آن بررسي شده است. در بخش دوم وحدت و كثرت و مباحث آن مانند امتناع اتحاد، اين‏هماني، تقابل و اقسام آن تحليل شده است. در بخش سوم علت و معلول و مباحث آن، همچون اقسام علت، ابطال دور و تسلسل، اولين اثر صادر از حق تعالي، مظهريت ممكنات براي تجلي حق تحقيق شده است.

عنوان‏به‏لاتين:

Al - Shavahed Al - Robubiyya fi Al - Manahei Al - Solukiyya

$ كنگره در كتاب ناقص ذكر شده است.

2 فلسفه و منطق ـ كليات فلسفه ـ منابع جامع فلسفه

 از متون معتبر و عالي فلسفه و عرفان بر مشرب حكمت متعاليه است. ملاصدرا در اين اثر به اختصار و ايجاز و در مواردي به تفصيل، آرا و ديدگاههاي خاص خود را در مسائل پيچيده فلسفي تقرير كرده است. اين كتاب تقريباً خلاصه و تلخيص اسفار الاربعه است. كتاب مشتمل بر پنج مشهد و هر مشهد داراي شواهد و هر شاهد مشتمل بر اشراقاتي است كه بر قلب مؤلف نازل شده است. خلاصه پنج مشهد عبارت‏اند از: مشهد اول به امور عامه و حقايق كليه از قبيل تحقق خارجي وجود، احكام وجود و اصالت وجود پرداخته، مشهد دوم در چگونگي وجود حق تعالي و نوع صدور كثرات از او و كيفيت ايجاد نشأ و آخرت و عالم ماده است. در مشهد سوم حقيقت معاد و كيفيت پيدايش روح آمده است. مشهد چهارم در اثبات حشر اجسام و اجساد است. ملاصدرا معاد جسماني را بر اساس قواعد فلسفي به ويژه حكمت متعاليه ثابت كرده است و در مشهد پنجم از نبوت و ولايت و مقام نبي و ولي بحث كرده است. محقق كتاب معتقد است منابع فكري ملاصدرا را آثاري مانند اتولوجيا، رسائل اخوان الصفا و كتابهاي حديث شيعه تشكيل مي‏دهند.

كد پارسا: B66668

عنوان متن شرح شده:

الأسفار الأربعة

2 الاسفار الاربعه ـ تعليقه‏ها؛ واجب الوجود ـ منابع جامع

 تعليقاتي بر اسفار الاُربعه ملاصدرا است. اين تعليقه‏ها بر قسمت الاهيات و مبحث واجب الوجود نگاشته شده است. نويسنده پس از ذكر عبارت صدر المتألهين، به تحليل و نقد و نقض آن مي‏پردازد. تعليقه‏ها عموما جنبه‏هاي نقادي دارد و تلاش نويسنده تصحيح ديدگاههاي ملاصدرا در مباحث برهان صديقين، اثبات واجب، مراتب وجود، احكام وجود، كلي طبيعي، حيثيت، تعليليه، علم واجب و نيز نقد اقوال ديگر فلاسفه مانند پورسينا و بهمنيار و علامه طباطبايي است. بنابراين، تعليقات مجموعه آراي ويژه مرحوم شاه آبادي را در مبحث واجب الوجود بيان مي‏كند.

كد پارسا: B66678

2 مجموعه مقالات فلسفي؛ نظام اخلاقي اسلام(اخلاق اسلامي)؛ مشتركات با فلسفه غرب

 مجموعه مقاله‏هاي است درباره معرفت‏شناسي و انديشه فلسفي. در اين مجموعه سعي شده كه خط سير تكامل انسان از انديشه تا شهود تبيين شود. ابتدا پاراداكسهاي انديشه را با ابزاري مانند تفكر نقد و حل كرده، سپس با تأمل در معرفت شناسي كانت و ملاصدرا ناتواني كانت و قدرت حكمت متعاليه را براي حل محدوديتهاي معرفت بشري تحليل كرده است. نويسنده، معتقد است فلسفه شرق و غرب به رغم اختلافات بنيادي تقارن و اشتراك بسيار دارند. او شواهد اين مسئله را با نگارش مقاله‏هايي درباره فلسفه برگسن، علم النفس از ديدگاه ارسطو، پورسينا، اتحاد عاقل و معقول و مسئله تشكيك بيان داشته است. وي، در پايان مباحثي را به ساختار كلي اخلاق اسلامي، ضرورت پيروي از شريعت در سلوك عرفاني اختصاص داده تا سيره كلي معرفت را تا رسيدن به مرحله شهود نشان دهد.

كد پارسا: B66554

2 توالد ذاتي معرفت؛ استقراء؛ حساب احتمالات

 نقد و بررسي مباني منطقي استقرا و حل مشكل آن است. مشكل استقرا اين است كه از كشف مقارنت موارد محدود و از تفحص جزئيات نمي‏توانيم حكمي كلي داده و همه موارد را صادق بدانيم. در اين صورت پايه بسياري از قضاياي كلي در علوم كه مبدأيي جز حس و مشاهده ندارند، فرو مي‏ريزد. به نظر شهيد صدر تلاش ارسطوييان براي حل مشكل كه مبتني بر اصل اتفاق نادر است صورت گرفته بي‏نتيجه است. وي، نظريه‏ها و كوششهاي هيوم و جان استوارت ميل را هم، ناتمام دانسته و خود به ابداع نظريه توالد ذاتي معرفت پرداخته است. اين نظريه دو مرحله دارد: 1. توالد موضوعي با تفحص در جزئيات، احتمال وجود رابطه و مقارنت بين امور بسيار زياد مي‏شود؛ 2. مرحله توالد ذاتي. ظني كه از مرحله قبل و با استناد به گمان و احتمالات به دست آمده در اين مرحله تبديل به يقين مي‏شود. اين يقين موضوعي و صوري مبتني بر استنتاج نيست، بلكه يقيين ذاتي است. در اين نظريه مفاهيم علم اجمالي، حساب احتمالات، يقين كه بدنه آن تشكيل داده‏اند به تفصيل مورد بحث و بررسي قرار گرفته‏اند.

كد پارسا: B66540

2 عينيت علم و اراده واجب الوجود؛ خميني، سيد روح الله ـ انديشه‏هاي امام خميني ـ انديشه‏هاي فلسفي امام خميني(شخصيت‏شناسي)

 تحليلي است بر پاسخ امام خميني به يك نامه فلسفي درباره عينيت علم و اراده. مسئله عينيت اراده و علم حق از ديرباز ذهن متفكران اسلامي را به خود مشغول داشته اشت. پرسشگر با اشاره به شبهه وارده به بيان دو پاسخ ملاصدرا پرداخته و اشكالاتي بر آن وارد كرده و آن‏گاه پاسخ ملا هادي سبزواري را به نقد كشيده و در پايان پاسخهاي فلاسفه مشاء و شيخ اشراق و صوفيان را نقد و خود دو استدلال در چگونگي علم خدا به شرور ارائه و از استادش درخواست راهنمايي كرده است، امام خميني نيز به تحليل شبهه و ارايه پاسخهاي فلسفي خود پرداخته است. نويسنده قسمتهايي از نامه را آورده و سپس به ترجمه و تحليل آن پرداخته است.

كد پارسا: B66546

2 ادراكات؛ وجود ذهني

 تحقيقي است درباره علوم و ادراكات اعتباري در فلسفه اسلامي. نويسنده با استناد به اقوال فلاسفه به بحث درباره علم، انطباق ذهن و عين، تجرد علم، وجود ذهني و ادراكات اعتباري پرداخته و سپس ادراكات حسي، عقلي، روحي، نفسي را با ذكر مصداقها و مثالهايي توضيح داده و ارزش و فايده هر كدام را نشان داده است. مراتب عقل، ادارك فطري، عوامل مؤثر در ادراك، كشف و شهود، وحي، الهام، مراتب سلوك، و حواس باطني، برخي از مفاهيمي است كه ديدگاه فلاسفه درباره آنها بيان شده است.

كد پارسا: B66632

2 نفس‏شناسي ـ منابع جامع نفس‏شناسي

 تحليلي از مباحث علم النفس در فلسفه اسلامي است. نويسنده، با تعريف و بيان اهداف علم النفس اسلامي، امتيازات آن را در مسائلي مانند جهان‏بيني ويژه، روش اخلاقي، اختيار، استمداد روحي و استفاده از روش عقلاني دانسته و با توصيف اقسام و انواع آن، رابطه نفس و بدن و گرايشهاي نفساني را تحليل كرده است. نياز به غذا و آب، لباس، خواب، آزادي، بقا، و احترام، برخي از نيازهاي نفس را نشان مي‏دهد. وي، سپس به جنبه‏هاي انفعالي نفس، عواطف و عادات و در نهايت به تحليل مبحث اراده پرداخته و با استناد به آيات و روايات و كتابهاي فلسفي ديدگاههاي اسلام و فلاسفه اسلامي را در اين موضوع بيان داشته است.

كد پارسا: B66518

2 اقسام قضايا ـ قضيه حقيقيه و خارجيه؛ قضيه ذهنيه

 پژوهشي است درباره پيدايش و تحولات اين قضايا از زمان فارابي تا عصر حاضر. قضاياي حقيقيه از مباحث منطقي است و علاوه بر اينكه جايگاه خاصي در منطق دارد، در فلسفه و اصول فقه نيز كاربرد دارد. ساختار اصلي كتاب بر نظريه پنج نفر از حكما مثل پورسينا، فارابي، فخر رازي، تفتازاني و ملاصدرا استوار است. نويسنده نخست با بيان نظريات دين و انديشه درباره قضاياي مذكور به نقد از تعريِف قضايا پرداخته و در اين ميان نظريات فارابي و شيخ را نيز يادآور شده است. سپس به پيدايش اين مبحث در ميان انديشه منطقيان اشاره كرده، آن‏گاه به تحول اين قضايا در سير تاريخي آن، در افكار و انديشه حكما و منطقيان پرداخته است و در پايان مباحثي در تكامل اين قضايا كه عمدتا نظريات حكماي متاخر از ملاصدراست بيان كرده است.