سازمان جهاني مالكيت معنوي ويپوصغرا واعظينژاداشارهپايه و اساس «سازمان جهاني مالكيت معنوي» به سال 1883 يعني زماني ريخته شد كه متفكران, مخترعان, نويسندگان و متصديان فرهنگ, هنر و صنعت, در حال برداشتن گامهاي بلند براي پيشرفت بودند. يوهان برامز سومين سمفوني خويش را مينواخت, رابرت لوئي استيونسون مشغول نوشتن داستان جزيرة گنج بود و جان و اميلي روئبلينگ مشغول تكميل بناي پل بروكلين نيويورك بودند. اين گامهاي بلند بدون تأمين امنيت حقوقي با آيندهاي نه چندان درخشان مواجه بود.از اينرو لزوم حمايت بينالمللي از مالكيت معنوي زماني مسلّم شده بود. حادثه عدم حضور كشورهاي خارجي در نمايشگاه بينالمللي اختراعات سال 1873 بر فضاي بياعتمادي و در مقابل تدبير و چارهانديشي افزود. زيرا آنها به دليل هراس از به سرقت رفتن نوآوريهايشان و سوءاستفادة تجاري ساير كشورها از طرحهايشان, از حضور امتناع ميورزيدند.سال 1883 سال تولد معاهدة پاريس در خصوص حمايت از مالكيت صنعتي يا به عبارت ديگر, نخستين معاهدة مهم بينالمللي محسوب ميشود كه به منظور كمك به افراد جهت كسب حمايت از آفرينشهاي معنويشان در ساير كشورها در قالب حقوق مالكيت صنعتي تنظيم شده بود. اين حقوق به حقوق اختراعات, نشانهاي تجاري و طرحهاي صنعتي مشهور بودند. معاهدة پاريس در سال 1884 با چهارده عضو به اجرا در آمد كه اين اعضا دفتر بينالمللي را با وظيفة انجام امور اجرايي، از جمله سازماندهي جلسات و ملاقاتهاي كشورهاي عضو، تشكيل دادند.در سال 1886 كپيرايت نيز با انعقاد معاهده برن در خصوص حمايت از آثار ادبي و هنري به صحنة بينالمللي وارد شد. هدف اين معاهده كمك به اتباع كشورهاي عضو براي كسب حمايت بينالمللي از حقوق نظارتي و مالي خويش دراستفادة ديگران از آثار مبتكرانه و بديع آنان مانند رمان, داستان كوتاه, آثار منظوم و نمايشنامه, آهنگ, اپرا, موسيقي و نقاشي, طراحي, مجسمهسازي و معماري بود.معاهدة برن نيز مانند معاهده پاريس براي انجام امور اجرايي دايرة بينالمللي تشكيل داد. اين دو سازمان يا دايرة كوچك در سال 1893 به منظور تشكيل سازمان بينالمللي زير نام «نهادهاي متحد بينالمللي حمايت از مالكيت معنوي» (بيرپي)متحد شدند. اين سازمان كوچك با هفت كارمند و داشتن مقرهايي در برن و سوئيس, سلف سازمان جهاني مالكيت معنوي امروزي است كه با 179 كشور عضو, 859 كارمند از 86 كشور دنيا و رسالت و اختياراتي كه دائم در حال گسترش است, حضور فعالي دارد.با گسترش اهميت مالكيت معنوي, ساختار و الگوي سازمان نيز متحول شد. بيرپي از برن به ژنو انتقال يافت تا به سازمان ملل متحد و ساير سازمانهاي بينالمللي اين شهر نزديكتر باشد. پس از گذشت يك دهه و در پي به اجرا در آمدن معاهدة تأسيس سازمان جهاني مالكيّت معنوي, بيرپي به ويپو تبديل شد و در معرض اصلاحات ساختاري و اجرايي قرار گرفت. همچنين به دبيرخانهاي مجهز شد كه موظّف به پاسخگويي كشورهاي عضو بود. اين دبيرخانه در سال 1978 به ساختمان مقر سازمان تغيير مكان داد. اين مقر اكنون با چشماندازي تماشايي در مناطق برون مرزي سوئيس و فرانسه قرار گرفته است. به تدريج ويپو نقش خود را گستردهتر كرد. همچنين با پيوستن به توافقنامة همكاري با سازمان تجارت جهاني در سال 1996, با پيوند دادن دو مقوله حقوق مالكيت معنوي و مديريت تجارت جهاني, بر اهميت مالكيت فكري افزود.ويپو در سال 1974 و در پي صدور حكم نظارت و اجراي آن دسته از موضوعات مالكيت معنوي كه اعضاي سازمان ملل متحد آنها را به رسميت شناختهاند، به بنگاه تخصصي در نظام سازمانهاي ملل متحد تبديل شد.انگيزهاي كه به انعقاد معاهدههاي پاريس و برن يا به عبارتي ميل به ارتقاي خلاقيت و ابتكار از طريق حمايت از فعاليتها و محصولات ذهني منتهي شد, حدود اختيارات و فعاليتهاي سازمان و سلف آن را طي مدت صد و بيست سال گسترش داد. امّا حوزة حمايتها و خدمات عرضه شده در طول اين دوره گسترش و توسعة بيش از حدّ داشت.وقايع مهم طي دورة سالهاي 1883 تا 2000- 1967: معاهده ويپو - 1883: معاهده پاريس - 1970: تأسيس ويپو - 1886: معاهده برن - 1989: مقاوله نامه توافق نامة مادريد - 1891: توافق نامة مادريد - 1996: معاهدة سازمان ويپو در خصوص كپيرايت - 1893: تأسيس بيرپي - 2000: معاهدة حقوق انحصاري اختراعات - 1925: توافق نامة لاهه - 1960: انتقال بيرپي به ژنو بيرپي در سال 1898 چهار معاهدة بينالمللي را رهبري و اجرا كرد. اما در حال حاضر ويپو يا جانشين فعلي آن بيست و سه معاهده (كه در دو مورد از آنها با سازمانهاي بينالمللي ديگر همكاري دارد) را رهبري ميكند و با كمك كشورهاي عضو و دبيرخانه, برنامههاي كاري متنوع و پرباري را به انجام ميرساند ويپو از اين طريق در صدد است قوانين و آييننامههاي مالكيت معنوي را هماهنگ سازد, خدمات لازم را در برابر درخواستهاي بينالمللي نسبت به حقوق مالكيت معنوي را عرضه كند, نسبت به تبادل اطّلاعات مربوطه مالكيت معنوي اقدام كند, كشورهاي در حال توسعه و سايرين را از مساعدت حقوقي و فني بهرهمند كند, حل مناقشات مرتبط با مالكيت معنوي را تسهيل كند و فن آوري اطّلاعاتي را به منزلة ابزاري جهت ذخيره, دستيابي و بهرهگيري از اطّلاعات ارزشمند در زمينة مالكيت معنوي هدايت كند.اعضاي سازمانآلباني, الجزاير, آندورا, آنگولا, آنتيگوا و باربودا, آرژانتين, ارمنستان, استراليا, اتريش, آذربايجان, باهاما, بحرين, بنگلادش, باربادوس, بلاروس, بلژيك, بليز, بنين, بوتان, بوليوي, بوسني و هرزهگوين, بوتسوانا, برزيل, برونئي, دارالسلام, بلغارستان, بوركينا فاسو, بروندي, كامبوج, كامرون, كانادا, رأسالأخضر, جمهوري آفريقاي جنوبي, چاد, شيلي, چين, كلمبيا, كنگو, كاستاريكا, ساحل عاج, كروواسي, كوبا, قبرس, جمهوري چك, جمهوري دموكراتيك خلق كره, جمهوري دموكراتيك كنگو, دانمارك, جيبوتي, دومينيكو, جمهوري دومينيكن, اكوادور, مصر, السالوادور, گينة استوائي, اريتره, استوني, اتيوپي, فيجي, فنلاند, فرانسه, گابن, گامبيا, گرجستان, آلمان, غنا, يونان, گرانادا, گواتمالا, گينه, گينه بيسائو, گويان, هائيتي, واتيكان, هندوراس, مجارستان, ايسلند, هند, اندونزي, ايران, عراق, ايرلند, اسرائيل, ايتاليا, جامائيكا, ژاپن, اردن, قزاقستان, كنيا, كويت, قرقيزستان, جمهوري خلق دموكراتيك لائوس, لاتويا, لبنان, لسوتو, ليبريا, جمهوري عربي ليبي, ليختناشتاين, ليتواني, لوكزامبورگ, ماداگاسكار, مالاوي, مالزي, مالي, مالتا, موريتاني, موريتوس, مكزيك, موناكو, مغولستان, مراكش, موزامبيك, ميانمار, ناميبيا, نپال, هلند, نيوزلند, نيكاراگوئه, نيجر, نيجريه, نروژ, عمان, پاكستان, پاناما, پاپوا گينة نو, پاراگوئه, پرو, فيليپين, لهستان, پرتغال, قطر, جمهوري كره, جمهوري مولداوي, روماني, فدراسيون روسيه, رواندا, ساموآ, سن مارينو, سائوتام و پرينسيپ, عربستان سعودي, سنگال, سيشل, سيرالئون, سنگاپور, اسلواكي, سنت وينسنت و گرانادين, سنت لوسيا, سنت كيتس ونويس, اسلواني, سومالي, آفريقاي جنوبي, اسپانيا, سريلانكا, سودان, سورينام, سوازيلند, سوئد, سوئيس, تاجيكستان, تايلند, جمهوري مقدونية يوگوسلاوي سابق, تاگو, ترينيداد و توباگو, تونس, تركيه, تركمنستان, اوگاندا, اوكراين, امارات, انگلستان, جمهوري متحدة تانزانيا, ايالات متحدة آمريكا, اوروگوئه, ازبكستان, ونزوئلا, ويتنام, يمن, يوگوسلاوي, زامبيا, زيمبابوه.تعداد كشورهاي عضو اين سازمان به 179 ميرسد. انجمنهاي اصلي تصميمگيري براي پذيرش عضو بر عهدة مجمع عمومي, كنفرانس و كميتة همكاري است. اعضاي هيأت دبيرخانه 859 نفر از 86 كشور هستند.تعداد معاهدات بينالمللي اجرا شده بيستوسه مورد است كه از اين تعداد شانزده مورد آن مربوط به مالكيت صنعتي, شش مورد مربوط به كپيرايت و مابقي معاهدههاي تشكيلدهندة ويپو هستند. تعداد سازمانهاي غير دولتي كه از موقعيت نظارتي در اين سازمان برخوردارند 172 مورد است.توسعة حقوق بينالمللي مالكيت معنوياز جمله بخشهاي اساسي و ماندگار فعاليتهاي ويپو براي ارتقاي سطح حمايت از مالكيت معنوي, گسترش و اعمال تدريجي ضوابط و معيارهاي بينالمللي است. اين سازمان در حال حاضر يازده معاهده را اجرا و رهبري ميكند كه همة آنها به طرح حقوق و معيارهاي حمايتي مورد توافق بينالمللي ميپردازد و كشورهاي امضا كنندة معاهدات تعهد ميكنند مفاد آنها را در محدودة قلمرو خويش اعمال كنند.با وجود آنكه سنگ بناي نظام معاهداتي ويپو همچنان معاهدههاي پاريس و برن محسوب ميشود, امّا توافق نامههاي متعاقب حمايت اعمال شده را گسترده و عميقتر ساختهاند و تحول فنآوري و حوزههاي جديدتري از علاقه و توجه را تحت اختيار خود درآوردهاند. معاهدة كپيرايت ويپو (WCT) و معاهدة عملكردها و فونوگرامهاي ويپو (WPPT) دو مورد از توافق نامههاي اخير هستند. اين معاهدات مقررات اصلي و عمدهاي را در بر ميگيرند كه حمايت بينالملل از حق انحصاري اثر و حقوق مربوط به عصر اينترنت را روزآمد ساختهاند و در سال 2002 به مرحلة اجرا در ميآيند.فعاليت روزآمد سازي, امر مداوم و مستمري است. به عنوان مثال اعضاي شركتكننده در كنفرانس سياسي دسامبر سال 2000 (در ژنو) در مورد اكثر مفاد معاهدة پيشنهادي جديد به اتفاقنظر دست يافتند وبه موجب آن از بهرهبرداري غيرمجاز فعاليتهاي اجراكنندگان (بازيگران, نوازندگان موسيقي و...) در رسانة صدا و سيما ممانعت به عمل آمد و از آنان حمايت شد.ويپو همواره هوشيار است ضوابط و معيارهاي جديد را منطبق با پيشرفتهاي موجود در فنآوري و فعاليتهاي تجاري و همچنين در پاسخ به ملاحظات خاصي همانند دانش سنتي, فرهنگ عامه, تنوع زيستي و فنآوري زيستي مطرح كند.همچنين اين سازمان با هماهنگسازي رويهها و سادهسازي آنها نقش روزافزوني در كاربر پسندتر كردن نظامهاي ثبت مالكيت معنوي ايفا ميكند و معاهدة حقوق نشانهاي تجاري (TLT) سال 1994 و معاهدة حقوقي انحصاري بودن اختراعات (PLT) در سال 2000, آييننامههاي دريافت نشانهاي تجاري و حفظ حق انحصاري اختراعات را ساده, هماهنگ و كارآمد ميكند.حتي معاهدات داراي بهترين پيشنويس نيز بدون همكاري كشورهاي عضو كه مفاد آنها را احياء ميكند, هيچ قدرتي نخواهدداشت و به همين خاطر, ويپو كشورها را فعّالانه به امضاي معاهدات و تحقق آنها ترغيب ميكند. دستيابي گسترده و اجراي دائم مفاد معاهدات, ثبات فضاي بينالمللي را حفظ ميكند, اطمينان به مورد احترام بودن حقوق مالكيت معنوي را بر ميانگيزد, سرمايهگذاري را ترغيب ميكند و بر توسعة اقتصادي و رفاه اجتماعي نيز مؤثر است.ويپو همچنين با بهرهگيري از راهكارهاي جديد جهت تسريع طرح مقررات و اصول هماهنگ بينالمللي, سياست جديدي را براي تطبيق با تغيير و تحولات سريع در عرصة مالكيت معنوي آغاز كرد. اخذ پيشنهادات بينالمللي راجع به حمايت از نشانهاي مشهور سال 1999, پروانة نشانهاي تجاري سال 2000 و همچنين راجع به حمايت از علائم موجود در اينترنت در سال 2001 رويكرد سنتي و بسيار طولانيتر معاهده مبنا را در زمينة تعيين معيارهاي حقوقي بينالمللي تكميل ميكند.معاهداتي كه تاكنون ذكرشان رفت, معيارهاي اصلي مورد توافق بينالمللي را در زمينة حمايت از مالكيت معنوي در هر كشور تعريف ميكنند. امّا توسعة سريع فنآوري و جهانيسازي تجارت لزوم ايجاد سازوكارهايي جهت حمايت شتابزده از اختراعات و سرمايهگذاريهاي ارزشمند تجاري مانند طرحهاي صنعتي و نشانهاي تجاري را در كشورهاي متعدد موجب شده است. مجموعة معاهدة ويپو شامل اختراعات (حق انحصاري اختراعات)، نشانهاي تجاري و طرحهاي صنعتي اين ضمانت را به وجود ميآورد كه يكبار ثبت در سطح بينالمللي, كشورهاي امضا كننده را موظف به رعايت خواهد كرد. خدمات عرضه شده به موجب اين معاهدات هزينة درخواستها و بايگانيهاي شخصي را در كلية كشورهايي تقليل ميدهد، كه در صدد كسب حمايت براي يك مورد حق مالكيت معنوي خاص هستند.ثبت حق انحصاري اختراعاتموفقترين و پرمراجعهترين اين معاهدات معاهدة همكاري در زمينة ثبت حق انحصاري اختراعات (PCT) است. زيرا كه مفهوم درخواست واحد حق انحصاري ثبت در سطح بينالمللي را جامة عمل ميپوشاند. كه در كشورهاي ملزم به اجراي معاهده و برگزيده از سوي متقاضي, به لحاظ حقوقي مؤثر هستند. با عرضة چنين درخواستي, متقاضي, اطّلاعات ارزشمندي را راجع به ميزان احتمالي قابليت انحصاري شدن اختراع خود (از طريق گزارش تحقيقي بينالمللي و گزارش اختياري و بينالمللي بررسي اوليه) دريافت ميدارد و در مقايسه با ارجاع به نظام سنتي ثبت حق انحصاري اختراع, زمان بيشتري براي تصميمگيري راجع به اين مطلب دارد كه كدام يك از كشورهاي منتخب بايد به اين تقاضا بپردازند. بنا بر اين نظام PCT رويههاي ثبت حق انحصاري اختراعات را تحكيم بخشيده است و كارآمد ميسازد. همچنين با كاهش هزينه, مبناي محكم و قاطعتري را جهت تصميمگيريهاي مهم در اختيار متقاضيان قرار ميدهد. نظام PCT به سرعت در حال گسترش است تعداد كشورهاي عضو طيّ هشت سال اخير به بيش از دو برابر يعني 115 مورد رسيده و تعداد متقاضيان بينالمللي از 2600 مورد در سال 1979 به حدود 104000 مورد در سال 2001 افزايش يافته است. از آنجايي كه هر تقاضانامه به بيش از يك كشور فرستاده ميشود, تقاضانامههاي بعدي حاكي از تعدادي معادل حدود 5/8 ميليون تقاضاي ملّي براي اختراعات است.مقاوله نامههاي مادريد و لاههمعاهداتي كه به ثبت بينالمللي نشانها و طرحهاي صنعتي ميپردازند، به ترتيب توافق نامههاي مادريد (و مقاوله نامه آن) و لاهه هستند. در سال 2001 حدود 24000 نشان به موجب نظام مادريد به ثبت رسيد كه اين تعداد معادل حدود 288000 تقاضاي ملي بود. ضمن ثبت رقم كلي حدود 4200 مورد ذخيره, بيش از 20000 طرح جديد صنعتي به موجب مقاوله نامه لاهه به ثبت رسيد. از آنجا كه اين معاهدات خدمات مفيدي را در زمينة صنعت و بازرگاني عرضه ميكنند طي سالهاي آتي دورنماي روشنتري براي رشد متصور است.براي افرادي كه خواستار حق انحصاري اختراع يا ثبت طرحي يا نشان تجاري در سطح ملي يا بينالمللي هستند، لازم است بديع, تكراري يا مورد ادعا بودن آفرينش خود را مشخص كنند. براي انجام اين امر اطّلاعات فراواني را بايد جستجو كرد. چهار معاهدة ويپو با نامهاي استراسبورگ, نايس, وين و لوكارنو نظامهاي طبقهبندي را ايجاد كردند كه اطّلاعات مربوط به اختراعات, نشانهاي تجاري و طرحهاي صنعتي را به منظور رجوع آسانتر, به صورت ساختارهاي قابل هدايت و نمايهدار سازماندهي ميكنند. از آنجا كه نظامهاي طبقهبندي به طور منظم و منطبق با تحوّلات و پيشرفتهاي رخ داده در فنآوري و عملكردهاي بازرگاني و تجاري روزآمد ميشوند, بسياري از كشورهاي غير عضو, توافق نامههاي مربوطه را به دلخواه را مورد استفاده قرار ميدهند.مساعدت به كشورهاهمة كشورها براي رفاه اقتصادي و اجتماعي خود نيازمند نظام مالكيت معنوي سالم و كاملاً توسعه يافته هستند. حمايت از مالكيت معنوي گسترش بيشتر و استفاده از استعدادها و سرمايههاي هنرمندانه و مبتكرانة داخلي را ترغيب ميكند, از سرمايههاي مالكيت معنوي در سطح داخلي مانند دانش سنتي و فرهنگ عامه حمايت ميكند و آنها را ميپروراند, سرمايهگذاري را جذب ميكند و بدين ترتيب محيط را به گونهاي ثبات ميبخشد كه سرمايهگذاران داخلي و خارجي از محترم بودن حقوق مالكيت معنوي خويش اطمينان يابند. افزون بر اين, به موجب ساختار زيربنايي مالكيت معنوي, مشاركت در امر تبادل اطّلاعات ارزشمند تجاري در سطح بينالمللي امكان پذير ميشود كه ويپو به ترويج آن اقدام كرده و عبارتاند از دستيابي آسان و سريع به فنآوري نوين, ازجمله درخواستها و چكيدههاي بينالمللي موجود در زمينة حق انحصاري اختراعات در نظام PCT, شد.نظامهاي مالكيت معنوي داراي عملكرد موفق در فراسوي مرزهاي ملّي جهت ايجاد ثبات و امنيت بيشتر براي حقوق مورد حمايت در بازار جهاني، رقابت فزايندهاي را موجب ميشوند و بدين ترتيب اجراي مؤثر اين حقوق را امكانپذير ميكنند. به علاوه اين نظام ميتواند در مبارزه با فعاليتهاي غير قانوني از جمله تقلب و بهرهبرداري انتشاراتي غيرمجاز ياريگر باشد.فعاليتها و طرحهاي آيندهراهنمايي و نظر كارشناسي در زمينة تهية پيشنويس و مرور قوانين ملي كه براي اعضاي ويپو با وظايف ترتيب يافته به موجب توافقنامة تريپس اهميت ويژهاي دارد.آموزش و برنامههاي تربيتي جامع در سطح ملّي و منطقهاي براي دستاندركاران امر مالكيت معنوي, از جمله افرادي كه با مديريت حقوقي و اجرايي مرتبط هستند، همچنين, آموزش گروههاي بهرهور حال و گذشته در خصوص ارزش مالكيت معنوي و چگونگي ايجاد سرمايههاي اقتصادي براي خويش از طريق بهرهگيري مناسبتر از نظام مالكيت معنوي.مساعدت در امر يارانهاي كردن گستردة اطّلاعات و كمك به كشورهاي در حال توسعه براي دستيابي به منابع (انساني و مادي) فنآوري اطّلاعات جهت كارآمد نمودن رويههاي اجرايي مديريت و سرپرستي منابع مالكيت معنوي خويش و شركت در شبكة اطّلاعاتي جهاني ويپو حمايت مالي جهت تسريع مشاركت در فعاليتها و جلسات ويپو و به ويژه حمايت افرادي كه با توسعة تدريجي ضوابط و عملكردهاي جديد بينالمللي در ارتباط هستند.مؤسسات كوچك و متوسط ستون فقرات اكثر اقتصادها را تشكيل ميدهند و اغلب عامل محرك نهفته در پس ابداعها و اقتصادهايي هستند كه علم و دانش راهبر آنها است. امّا چنانچه اين مؤسسات تا حدودي به علت كمبود آگاهي از نظام مالكيت معنوي استفاده كافي نبرند, توان خلق و ابداع آنان مورد بهرهبرداري كامل قرار نخواهد گرفت. سازمان ويپو به منظور كاهش اين شرايط برنامة جديدي را آغاز كرده است كه همكاري با دولتها در بخش ايجاد سياستها و راهبردهاي مرتفع كنندة نيازهاي اين مؤسسات در عرصة مالكيت معنوي را تقويت ميكند.داوري و ميانجيگريحال مناقشات تجاري مرتبط با حقوق مالكيت معنوي به شيوه سريع و كمهزينه و عرضه راهكارهاي جايگزين رويههاي قضايي اغلب بلندمدت و پرهزينه به طرفين خصوصي به منزلة نياز حياتي مطرح است. اين نياز در سالهاي اخير با افزوده شدن بر اهميت تجارت الكترونيكي شدت يافته است. مركز داوري و ميانجيگري ويپو كمك مؤثري در جهت رفع اينگونه نيازهاي افراد و شركتها در هر گوشه از جهان و به هنگام بروز مناقشات محسوب ميشود. اين مركز فهرست بلند بالايي از داوران و ميانجيگران متخصص در اين زمينه را از حدود هفتاد كشور دنيا را در اختيار دارد اين كشورها طبق مقررات تعيين شدة ويپو به رويههاي حل مناقشات عمل ميكنند. چه بسا اين رويهها در هر يك از كشورها, به هر زبان و به موجب هر قانوني جاري شود و امكان تغيير و انعطافپذيري فراواني را به وجود آورد. در حقيقت رويههاي ويپو به دليل مقرون به صرفه بودن از جذابيت خاصي نزد شركتهايي برخوردار است كه از وارد شدن در دادخواهيهاي پرهزينه و طويل مدت, به ويژه در سطح بينالمللي, ناتوان و منزجر هستند.مركز ويپو به پيشتازترين سازمان عرضه كننده خدمت در زمينة حل منازعات مرتبط با ثبت و استفادة سوء از نامهاي اينترنتي تبديل شده است. اين مركز خدمات خود را به محدودههاي سطح بالاي عام مانند net, com و org و همچنين برخي محدودههاي كد كشوري عرضه ميكند. صاحبان نشانهاي تجاري ميتوانند شكايات خود را با استفاده از الگوهاي اسناد حاضر بر شبكة مركز با نشاني www.arabiter.wipo.net مطرح كنند. كل اين رويه به صورت متصل به شبكه انجام ميشود و طي مدت دو ماه به تصميمات قابل اجرا منتهي ميشود.هدايت مناقشات مرتبط با نامهاي دامنهاي, نمونة مناسبي از توجه اين مركز به بهبود كيفيت و كارآيي حل مناقشات بينالمللي است. سيستمهاي متصل به شبكه كه اين مركز آنها را ايجاد كرده است, اين امكان را براي طرفين به وجود ميآورد تا بدون حضور جسماني در آن مكان و از طريق اينترنت ارتباط برقرار سازند و به نحو قابل ملاحظهاي از زمان و هزينة حل و فصل مناقشه بكاهند. همچنين اين مركز با بهرهگيري از اين مهارت, به طرح راهكارهاي مناسب جهت ممانعت از بروز مناقشه و رويههاي حل منازعات با توجه به درخواستها و نيازهاي خاص, به طور مثال در زمينة فنآوري اطّلاعاتي ميپردازد.ويپو به كارشناسيهاي تخصصي در خصوص مسائل مرتبط با مالكيت معنوي اهميت ميدهد. از اينرو در برابر چالشها ميتواند واكنش نشان دهد. دانش سنتي و فرهنگ عامه و همچنين حفظ و حراست, مديريت, بهرهگيري مداوم و تسهيم سود منابع عمومي مسائلي هستند كه در عرصة مالكيت معنوي مطرح شده و اهميت افزونتري يافتهاند. تحقيقات گسترده و مشاورات دامنهگستر ويپو از سال 1998 موجب تشكيل كميتة بين دولتها در زمينة منابع وراثتي و مالكيت معنوي, دانش سنتي و فرهنگ عامه از سوي كشورهاي عضو در اواخر سال 2000 شد. اين كميته سه مضمون عمده را مورد بحث قرار ميدهد كه عبارتاند از مسائل مالكيت معنوي در چارچوب:الف) دستيابي به منابع وراثتي و تسهيم سودب) حفظ دانش سنتي, صرفنظر از منابع آنهاج) حفظ عبارات فرهنگ عامهسازمانهاي همكاراز جمله اهداف كليدي ويپو گردهم آوردن همة طرفهاي ذينفع در مذاكرات است. اين سازمان طيّ گذشت سالها شبكه وسيع و در حال گسترش مدام را از همراهان حامي سازمان شكل داده است. دولت برخي كشورهاي عضو و ساير سازمانهاي بينالمللي به عرضه مساعدتهاي مالي و غير پولي جهت تغذية طرحهاي خاصي مانند طرحهاي آموزشي و توصيهاي ميپردازند كه در درجة اول به سود كشورهاي در حال توسعه است. ويپو علاوه بر كشورهاي عضو سازمان, به عنصر مهم ديگري نيز خدمت عرضه ميكند كه از بخش بازار تشكيل يافته است. از آنجا كه سازمانهاي غير دولتي و صنعتي از اهميت روزافزوني در فعاليتهاي سازمان و حفظ سلامت مالي آن برخوردارند, ويپو همچنان به گسترش و تقويت روابط خويش با اين گروهها ميپردازد. بيش از 172 سازمان غيردولتي از موقعيت نظارتي در ويپو برخوردارند. در عين حال اين سازمان دست ياري خود را به سوي گسترة وسيعي از گروههاي جديد علاقهمند و ذينفع در امر مالكيت معنوي دراز كرده است كه از شركتهاي كوچك تا كشاورزان, صاحبان دانش سنتي تا فعّالان عرصة اينترنت, نوازندگان و هنرمندان را در بر ميگيرد.دبيركل همچنين از راهنمايي دو گروه از كارشناسان برجسته و رهبران ممتاز يعني مشاورة سياسي و كميسيون مشاورة صنعتي بهره ميگيرد. اين گروهها پس از بحث و گفتوگو ميان اعضاء خود, با دبيركل به ترتيب در خصوص موضوعاتي مانند مسائل سياست بينالملل در زمينة مالكيت معنوي و نيازهاي بخش خصوصي مشورت ميكنند.سازماني براي فردامالكيت معنوي در قرن بيستويكم نقش مهمتري در صحنة بينالملل خواهد داشت. آثار فكري از جمله اختراعات, طرحها, نشانهاي تجاري, كتابها, موسيقي و فيلم, اكنون در هر قاره از جهان مورد بهرهبرداري و تابع ضوابط مالكيت معنوي قرار ميگيرند.سازمان جهاني مالكيت معنوي (ويپو) سازمان جهاني است كه جهت تضمين حمايت از حقوق آفرينندگان و صاحبان آثار در سطح جهان و به رسميت شناختن مخترعان و مؤلفان و همچنين اهداء جوائز به ابتكار و خلاقيت آنان فعاليت ميكند. اين نوع حمايت بينالمللي در نقش محرك خلاقيت بشري عمل ميكند و لذا مرزهاي علم و فنآوري را جلو ميراند و دنياي ادبيات و هنر را پربارتر ميسازد. اين سازمان, همچنين با تثبيت شرايط موجود جهت بازاريابي محصولات مالكيت معنوي, چرخهاي تجارت بينالملل را فعالتر ميسازد.تعداد كشورهاي عضو ويپو, اكنون به 179 مورد يعني بيش از نود درصد كشورهاي جهان ميرسد كه اين موضوع نمود اهميت و ارتباط حياتي منتسب به فعاليت اين سازمان است.سازمان ويپو با 859 عضو از سراسر جهان به انجام بسياري امور مرتبط با حمايت از حقوق مالكيت معنوي از جمله اجراي معاهدات بينالمللي, مساعدت به دولتها, سازمانها و بخشهاي خصوصي, نظارت بر توسعه و تحول امور در اين زمينه و هماهنگسازي و سادهسازي مقررات و رويههاي مربوطه ميپردازد. كليد واژههاي كلية فعاليتهاي آن عبارتاند از ارتباط, كارايي, پيامرساني و همكاري بينالمللي.ويپو در هزارة جديد با چالشهاي جديد بسياري مواجه است. يكي از مبرمترين آنها نياز به انطباق يافتن سازمان و اعضاي آن با تحولات فنآوري دامنهگستر, به ويژه در زمينة فنآوري اطّلاعاتي و اينترنت و بهرهگيري از اين تحولات است. اين سازمان با رهبري كامل ادريس ؛ رئيس كل سازمان و با همكاري صميمانة اعضا, به رفع اين چالشها مطمئن است. ويپو در حركت به سوي اهداف خود ميكوشد با ثروتسازي واقعي براي ملّتها موجبات خدمت به بشريت را فراهم آورد.در چند دهة اخير سازمانها و جمعيتهايي به منظور دفاع از حقوق مؤلفان در كشورهاي اسلامي پايه گذاري شد. در واقع كار آمدي ويپو بود كه ديگران را ترغيب به تأسيس نهادهاي مشابه نمود. اتحاديه عمومي ناشران عرب, اللجنة العربية لحماية الملكية الفكرية را تأسيس كرد. اين كميته در اجلاسيه تونس (26/4/2001) محمد عدنان سالم، رئيس انتشارات دارالفكر را به عنوان رئيس برگزيد. ديگر اعضاي مهم آن عبارتاند از: محمدبن عبدالرحمن العبيكان، رئيس انتشارات عبيكان در رياض؛ حسام الصفار، رئيس جمعيت ناشران عراقي، محمد عبداللطيف طلعت، مسئول انتشارات سفير در قاهره؛ نبيل صادر، رئيس دارصادر در بيروت؛ احمد اليازوري، مسئول انتشارات داراليازوري العلمية در عمان؛ ابراهيم اليازجي مسئول انتشارات اليازجى در فلسطين. همچنين المجمع العربي للملكية الفكرية. در مونيخ در 1987 از سوي شخصيتهاي عرب به منظور دفاع از مالكيت فكري تأسيس شد. اين جمعيت در بيشتر كشورهاي عربي مانند امارات، اردن، لبنان، سوريه دفتر دارد يا از شخصيتها و نويسندگان و ناشران آن كشورها اعضايي در هيئت امناي آن حضور دارند.لجنة الملكية الفكرية في التجارة الالكترونية ICC، به رياست طلال ابوغزاله از شخصيتهاي اردن نيز تأسيس شد. كار ويژه آن دفاع از حقوق معنوي و مادي آثار الكترونيكي است. اين تشكل با المجمع العربي للملكية الفكرية ارتباط زيادي دارد و ميتوان لجنه را شعبهاي از آنان دانست.ويپو سازماني است كه روز به روز بسط و گسترش بيشتري مييابد و بسياري از كشورها با بهرهگيري از امكانات آن, فرصتهاي مفيدي را جذب كردهاند.پينوشتe Convention. كتابنامه |