آشنايي با «كازي»
ناشر بين المللي كتابهاي اسلامي در آمريكا
گفتگو با لاله بختيار*
ترجمه:
محمد علي جعفري
·
لطفا از انتشارات كازي، سابقه تأسيس و
فعاليتهاي آن براي ما بگوييد و نخست راجع به نام «كازي» و وجه تسميه آن براي ما
قدري توضيح دهيد.
نام «كازي» (Kazi)از نام خانوادگي
مردان پاكستانياي گرفته شده است كه به عنوان نخستين وارد كنندگان كتاب، سازمان
اصلي اين انتشارات را بنيانگذاري كردند. در حقيقت صرفا اين اسم باقي نگه داشته شده
است و آن را انتشارات كازي ناميدهاند. به هر حال، ديگر آقاي كازي با اين سازمان
همراه نيست! باني مؤسسه و مدير فعلي آن آقاي لياقت علي است.
انتشارات كازي بزرگترين و قديمترين ناشر و توزيع كننده اسلامي
در آمريكاي شمالي است. اين انتشاراتْ سازماني غير انتفاعي است كه از سال 1970
ميلادي (سي و دو سال پيش) توسط مسلمانان پاكستاني پايه?گذاري شد.
اين مسلمانان پاكستاني با ورود به آمريكا، دست
به كار صادرات و واردات شدند. در آن زمان مسلمانان سياهپوست در حال تشكيل امت
اسلامي زير نظر عاليجاه محمد بودند و اين در حالي بود كه ترجمة انگليسي از قرآن در
دسترس آنان نبود.
سازمانهاي اسلامي اقدام به وارد كردن ترجمة انگليسي قرآن (از
عبد الله يوسف علي مترجم اهل پاكستان) كردند و از آن پس فروش واردات را متوقف و
خود را كاملاً وقف انتشارات نمودند.
انتشارات كازي تنها ناشر بزرگ اسلامي مستقل در آمريكاي شمالي
است. ديگر انتشارات اسلامي توسط افرادي از عربستان سعودي تأسيس شده است.
انتشارات كازي تنها كار فروش كتاب را انجام مي?دهد.
بسياري از ديگر ناشران بزرگ اسلامي و كتابفروشيها تنها مي?توانند عناوين
ويژه?اي را كه توسط عربستان سعودي به آنها ديكته شده است ارائه دهند ولي
كازي چنين وضعيتي ندارد. كازي يك انتشارات مستقل و آزاد از هر گونه مداخله و خط
دهي فكري است و از همين رو گزيدهاي از بهترين كتابهاي ديگر كتابفروشيهاي اسلامي
را در خود فراهم دارد.
·
گفتيد كه تأسيس كازي توسط تاجران مسلمان
پاكستاني صورت گرفته است كه به ترويج اسلام و قرآن گرايش داشتند. آيا آنها
مسلمانان دانشمند يا شخصيتهاي فرهنگي بودند؟
آنها افراد معمولي و عادياي بودند؛ نه پژوهشگر بودند و نه
مشخصا افرادي فرهيخته.
·
آيا صرفا يك حادثه (چاپ قرآن براي
مسلمانان انگليسي زبان)، انگيزه روي آوردن به تأسيس كازي بوده است؟ آيا انگيزه و
اهداف فرهنگي يا تجاري ديگري هم وجود داشته است؟
آنها به سادگي تمام به دنبال مشيت الهي
(اسلام) به راه افتادند و همراه انتشارات كازي به پيش رفتند بدون آنكه برنامه
بخصوصي داشته باشند. هدف آنها تنها اين بود كه كتابهايي راجع به اسلام به زبان
انگليسي كه مورد درخواست جمعيت مسلمانان است، ارائه كنند. آنان نخستين ناشران
مسلمان در آمريكاي شمالي به شمار ميآمدند. سي سال پيش زماني كه آنها شروع به كار
كردند، تنها كشوري كه كتابهايي در باره اسلام به زبان انگليسي در اختيار داشت،
پاكستان بود و به اين ترتيب آنها كارشان را با وارد كردن كتاب از آن ديار آغاز
كردند.
·
تا كنون چه كتابهايي و در چه موضوعاتي
منتشر كردهايد؟
انتشارات كازي همه ساله 30 عنوان كتاب راجع به ابعاد گوناگون
اسلام به زبان انگليسي منتشر مي?كند؛ كتابهايي در زمينه احكام، تاريخ، علوم،
هنر و معماري، روانشناسي، فلسفه و غيره. كازي همچنين بالغ بر 300 مورد از كتب
منتشره ديگر ناشران در زمينه اسلام و جهان اسلام را با كيفيت مناسب و بدون توهين
به هيچ فرد يا گروه سياسي توزيع ميكند.
انتشارات كازي بالغ بر 300 عنوان كتاب چاپ و منتشر كرده است.
تعداد زيادي كتاب به زبان انگليسي براي فرزندان مسلماناني كه خواستار آموختن در
باره ميراث و آيين خود هستند اما غير از انگليسي قدرت مطالعه به زبان ديگري را
ندارند، به چاپ رسانيده است. كازي براي نوجوانان نيز به همين شكل، عناويني را تهيه
كرده است. برخي از عناوين تهيه شده توسط كازي براي بزرگسالان، به عنوان متن درسي
در دانشگاههاي آمريكا استفاده مي?شود. اين عناوين عبارتاند از: آنچه كه
يك مسلمان در مورد اسلام و مسلمانان بايد بداند؛ اسلام در ايالات متحده
آمريكا؛ آرمانها و واقعيتهاي اسلام؛ اسلام و حقوق انسان مدرن؛ زنان
آمريكايي؛ در طريق فرشته شدن[1]؛ رمضان؛
ترغيب معتقدان به عمل.
·
چه كتابهايي و از چه نويسندگاني بيشتر
با استقبال خريداران و خوانندگان مواجه شده است؟
پر فروشترين كتاب، «آنچه كه هر كسي در مورد اسلام بايد
بداند»، نوشتة يك آمريكاييِ مسلمان شده است. مردم اين كتاب را به خاطر آنكه
همه ابعاد اسلام را به زباني ساده بيان كرده و به انگليسي آمريكايي نوشته شده است،
دوست ميدارند.
كازي به سبب كتابهايي كه به جامعه كتابخوان عرضه كرده، يكي از
شناخته شده?ترين انتشارات اسلامي در آمريكاي شمالي است. بسياري از فرزندان
مسلمانان با كتب اسلامي كه كازي آنها را چاپ كرده است، بزرگ شدهاند. در حالي كه
فروش كتاب معمولا و به طور مستقيم از خود كتابفروشي صورت ميگيرد، بيشترين تأكيد
بر سفارش از طريق پست الكترونيك (ايميل) است. ما از طريق پست الكترونيك، كتابها را
به سراسر جهان ارسال ميكنيم؛ به هر جا كه به زبان انگليسي سخن گفته ميشود مانند
بريتانيا، استراليا، جنوب آفريقا، مالزي و
سنگاپور.
در ميان مؤلفان، بهترين فروش به [آثار] سيد حسين نصر تعلق
دارد. كازي 7 عنوان از معروفترين آثار ايشان را به چاپ رسانيده است كه شامل اين
كتابهاست: ايده?آل?ها و واقعيات اسلام، اسلام و حقوق انسان
مدرن، علوم اسلامي، مقالاتي در تصوف، حيات و انديشة اسلامي،
راهنماي نسل جوان مسلمان به جهان مدرن، انسان و طبيعت.
·
آيا كازي به غير از عربستان، رقباي عمده
ديگري هم دارد؟ در باره اين رقبا بيشتر توضيح دهيد.
پشتيبان خارجي ناشران مسلمان در آمريكاي شمالي، عمدتا عربستان
سعودي است. بعلاوه، آنان پروانه رسمي 300 مسجد را نيز در اختيار دارند. آنها
ناشران مسلمان را مورد حمايت مالي قرار ميدهند و سپس دستور كار هر ناشر را تعيين
ميكنند كه چه كتابي را ميتواند چاپ كند و چه كتابي را نميتواند به چاپ برساند!
همين طور به هر كتابفروش ميگويند كه مجاز به فروش چه كتابهايي است و چه كتابهايي
را حق ندارد بفروشد. خيلي صريح و بي پرده بگويم كه: انتشارات كازي تنها ناشر
اسلامي بزرگ در آمريكاي شمالي است كه مطلقا از پشتيباني مالي عربستان سعودي يا هيچ
دولت خارجي برخوردار نيست. بدين خاطر است كه انتشارات كازي به لحاظ فكري كاملا
مستقل عمل ميكند و كتابهاي راجع به اسلام را كه به نظرش مورد درخواست مردم است،
از هر گوشه دنيا فراهم ميسازد. تنها منبع تأمين درآمد انتشارات كازي، طريق فروش
كتابهاست. از همين رو براي آنكه كازي باقي بماند، چارهاي جز نشر كتابهايي كه مردم
ميخواهند، پيش رو ندارد. تنها دولت خارجي كه به ناشران و كتابفروشان مسلمان اهل
تسنن در آمريكاي شمالي يارانه پرداخت ميكند، عربستان سعودي است. هيچ يك از
دولتهاي ديگر نظير مالزي، اندونزي، پاكستان و يا كشورهاي عربي برنامهاي براي نشر
اسلامي در آمريكا ندارند.
·
عمدهترين مانعي كه تا كنون بر سر راه
داشتهايد كدام است؟
تنها مانعي كه كازي در طول ساليان با آن مواجه بوده است كمبود
پول و بودجه لازم براي انجام كار درخور و قابل توجه براي اسلام و مسلمين ميباشد.
همان طور كه پيشتر نيز ذكر شد، كازي تنها در زمينه فروش كتاب فعاليت دارد و بازار
مسلمانان يك بازار محدود در آمريكاي شمالي است. شش ميليون مسلمان در آمريكا وجود
دارد در حالي كه بسياري از آنان انگليسي نميخوانند و به همين دليل كتاب
نمي?خرند.
·
كازي تا چه حد توانسته است نظر
مشتريان خود را اعم از طبقه كتابخوان و روشنفكران و اهل فرهنگ به خود جلب كند؟
كازي پشتوانه بزرگي براي غربيان و كتابفروشيهاي غربي بوده
است. ما علاوه بر كتابهاي اسلامي، عمدة كتب مرتبط با اسلام را نيز فراهم
مي?كنيم. نويسندگان روشنفكري مانند سيد حسين نصر و پروفسور سليمان نيانگ
انتشارات كاري را به منزلة خانة خودشان ميدانند.
·
آيا كتابي كه مربوط به اسلام يا جهان
اسلام نباشد هم منتشر كردهايد؟
انتشارات
كازي هرگز كتابي كه به نوعي با اسلام مرتبط نباشد، منتشر نكرده است. كتابهاي كازي
بايد لامحاله به يكي از موضوعات اسلامي مربوط باشد.
·
آيا با ناشران ايراني ارتباط داريد؟ در
چه سطح، چه نوع ارتباطي و چگونه؟
البته ما كتابهايي را به رايگان از برخي ناشران ايراني دريافت
ميكنيم. در يكي از سالهاي گذشته، با تلاش فراوان اقدام به دريافت كتابهايي از
الهدي در تهران كرديم كه به صورت اماني به ما تحويل ميشد و سپس قرار بود كه آنها
را با كارتهاي اعتباري از طريق اينترنت به فروش برسانيم، اما بعد از چند جلسه
گفتگو با مسئول مربوط، الهدي و دستاندركاران آن تصميم گرفتند كه همه چيز را
خودشان بر عهده بگيرند. انتشارات كازي حتي حاضر شده بود انبارداري كتابهاي اين
ناشر را بر عهده بگيرد. البته از آنجا كه كازي يك ناشر عمده فروش است، تخفيف مورد
نظر براي مشتريان ميبايست به نسبتِ 30% و 70% به ترتيب از جانب الهدي و انتشارات
كازي تقبل ميشد. ما داشتيم كتابهاي انگليسيِ الهدي را روي آمازونكام (Amazon.com) ميگذاشتيم. هزينه استفاده از
امتياز برنامه آمازون مستلزم دريافت 55% تخفيف بود و تازه آنها خودِ كتابها را
عرضه نميكنند. آنها صرفا زماني اقدام
به ثبت سفارش ميكردند [و ميكنند] كه واقعا سفارشي داشته باشند. ما تصميم داشتيم
يك سايت اينترنتي براي كتابهاي ايراني ترتيب دهيم. ما حتي با مركزي در خيابان
فردوسي در تهران گفتگو كرديم، ولي او ميخواست كه همه كار را خودش انجام دهد. با
انتشارات روزنه صحبت كرديم و آنها هم مايل بودند كه همه چيز توسط خودشان انجام
شود. نتيجه اينكه هيئت مديره انتشارات كازي به اين باور رسيدند كه ناشران ايراني
قادر به درك بازار تجاري آمريكا نيستند. اينكه آنان ميخواهند سعي كنند و اين كار
را خودشان بر عهده بگيرند خوب است ولي ورود به اين بازار سالهاي زيادي به طول
ميانجامد در حالي كه آنان ميتوانستند از انتشارات كازي كه به مدت سي سال در
اينجا حضور دارد، استفاده كنند.
·
آيا در پاكستان و در كشورهاي ديگر دفتر
داريد؟
انتشارات كازي غالبا سفارشهايي از طريق پست الكترونيك (ايميل)
دارد و كتاب به سراسر جهان ارسال ميكند ولي در هيچ يك از كشورهاي ديگر داراي دفتر
نيست. البته انتشاراتي به نام كازي در لاهور (پاكستان) هست، كه ارتباطي به اين
شركت ندارد.
·
آيا كتابهاي غير انگليسي و به زبانهاي
ديگر هم منتشر ميكنيد؟
ما اغلب كتابهاي انگليسي را توزيع ميكنيم ولي قرآن به زبان
اسپانيايي و اسپانيايي- عربي هم داريم. همچنانكه عنوانهايي به زبان عربي و عناوين
معدودي هم به زبان اردو در اختيار داريم. هماكنون در حال آماده كردن ترجمه كاملي
از مثنوي معنوي به زبان آلماني، فرانسه، اسپانيايي، ايتاليايي و سوئدي هستيم و اين
كتابها را در شمال و جنوب آمريكا و نيز در اروپا و ساير نقاط جهان به معرض فروش
قرار ميدهيم.
·
آيا در نمايشگاه كتاب تهران شركت
كردهايد؟ خودتان يا به واسطه نماينده؟ نظر شما در باره اين نمايشگاه به لحاظ
مديريت، نحوه خدمترساني، عرضه كتاب و مشتريان آن چيست؟
هيئت مديره كازي هيچ تمايلي به شركت در نمايشگاه بين المللي
كتاب تهران نداشتهاند زيرا عناوين مورد عرضه در آن، چيزهايي است باب طبع كساني از
ناشران اسلامي در قم براي آنكه رايگان (!) به چنگ بياورند و آنها را پخش كنند. اين
به معناي نابودي انتشارات كازي است زيرا همان گونه كه پيشتر اشاره شد كازي تنها و
تنها دستاندركار فروش كتاب است. به منظور خلاصي از اين مشكل، كسي از جانب ما با
وزير ارشاد اسلامي صحبت كرد. وي ميگفت كه آنها حقوق معنوي هر يك از كتابهايي را
كه ما در ايران منتشر كنيم ميپردازند. ما در صدد بر آمديم 13 كتاب را در آنجا
(ايران) منتشر كنيم ولي ناشري كه ما سعي داشتيم با او كار كنيم تخمين قيمتي ارائه
داد كه با مبلغي كه ما در اينجا ميپردازيم يكسان است. سرانجام هيئت مديره تصميم
گرفت كه اين كتابها را در تايلند به چاپ برساند. به هر حال ما سرگرم چاپ مجلدات
پنج زبانه مثنوي در ايران هستيم به نحوي كه هيچ ناشري بدون اجازه نتواند اين
كتابها را تكثير يا چاپ كند.
اين بسيار مأيوس كننده است كه افرادي كتابهاي ديگران راجع به
اسلام را بدزدند! ما بيش از 250000 دلار به مترجم و به دارنده حق طبع انحصاري نسخه
نيكلسون پرداختهايم تا اين كتابها را به چاپ برسانيم.
·
از عناوين كتابهايتان چنين بر ميآيد كه
بيشتر به نشر آثار تحليلي مربوط به علوم اسلامي اهتمام داريد تا به احياي متون
مرجع يا منابع اطلاعرساني؛ چرا؟
همان طور كه پيشتر گفته شد، ما براي
اينكه در دورِ رقابت باقي بمانيم اقدام به نشر كتاب در زمينه اسلام و موضوعات
اسلامي ميكنيم؛ كتابهايي كه فروش داشته باشد و مردم طالب آن باشند. در هر حال، ما در زمينه اسلام، كتابِ هر
كسي را توزيع ميكنيم و اين شامل كليه موضوعات ميشود. در كاتالوگ ما موضوعات
بسيار متنوعي را ميتوان مشاهده كرد.
·
در صورت امكان، نمونههايي از آثاري را
كه در زمينه تاريخ، علوم، هنر و معماري منتشر كردهايد، ذكر بفرماييد.
ما كل آثار سيد حسين نصر را كه نسخه اصلي آنها توسط ناشران
غربي چاپ شده است، به زبان انگليسي منتشر كردهايم. آثار او شامل ارجاعاتي به
تاريخ است. ما مفهوم وحدت: سنت تصوف در معماري ايراني1
اثر نادر اردلان و لاله بختيار را منتشر كردهايم. كتابهاي مربوط به هنر و معماري
خيلي گران تمام ميشوند و مردم قدرت خريد آنها را ندارند. به همين خاطر ما اين
قبيل كتابها را زياد چاپ نميكنيم.
·
اگر ممكن است نظرتان را در باره
كتابهايي كه تا كنون منتشر كردهايد براي ما و خوانندگانمان بيان كنيد. مثلا اينكه
علت و هدف چاپ فلان كتاب چه بوده و چه ضرورتهاي علمي يا اقتضائات اجتماعي و غيره
موجب انتشار آن شده است؟
چنانكه
گفتم ما بيش از 300 عنوان كتاب منتشر كردهايم پس نميتوانيم همه آنها را اينجا
فهرست كنيم. اين كتابها شامل كتب كودكان، كتابهاي علوم اسلامي، انديشه اسلامي و
اسلام در ايالات متحده آمريكا بوده است.
·
چه مطالبي در مورد نويسندگان، شخصيت،
متدلوژي و گرايشهاي علمي و . . . آنها ارائه ميكنيد؟
ما آثار فكري در زمينه اسلام را منتشر ميكنيم؛ آثاري كه
مؤلفان آنها در اينجا شناخته شده هستند و در دانشگاهها تدريس ميكنند و مردم در
باره آنها بسيار شنيدهاند؛ كساني چون سيد حسين نصر و سولمان نيانگ يا امينه
مككلود يا دكتر شهيد اثر.