سرآغاز
بشريت به عصر جديدي پا نهاده و با گذر از دورههاي رقابت نظامي و سياسي به عصر
اقتدار فرهنگي و اطلاعرساني رسيده است. سلطة سياستمداران و نظاميان كه در روزگاران
گذشته با بهكارگيري ابزارهاي برتر جنگي يا شيوههاي مؤثرتر حكمراني پايداري
مييافت؛ در عصر كنوني كمقوّتتر شده و جاي خود را به حاكميت فرهنگمداران و
پايگاههاي اطلاعاتي سپرده است. امروزه برگ برنده در دست كساني است كه اطلاعات
بيشتري در اختيار دارند, به فنآوري اطلاعرساني مجهزترند, شيوههاي تسخير افكار
عمومي را بهتر ميدانند و فرهنگ كارآمدتري را عرضه ميكنند. به طوري كه امواج
اطلاعرساني مرزهاي جغرافيايي, انساني و ايدئولوژيك را در نوريده و شتابان از همة
ديوارهاي بلند در حال عبور است.
شبكههاي اطلاعرساني غرب بر فرآيندهاي مختلف پژوهشي و آموزشي مسلمانان هم
بيتأثير نبود. متفكران مسلمانِ ناخرسند از اين وضع, راه حلهاي گوناگون ارائه
كردند؛ دو تدبير از همه بيشتر نمود داشت: يكي سدسازي و ايجاد موانع در جلوِ ورود و
نفوذ فرهنگ سوار بر امواج و ديگر بازسازي فرهنگ اسلامي و تجهيز به فن آوري
اطلاعرساني اسلامي. طرفداران مانعسازي, نهي و منع مسلمانان از رؤيت و استماع و
استفاده را در دستور كار داشتهاند و همواره با تأكيد بر جنبههاي منفي و پيامدهاي
تخريبي, جوانان مسلمان را تحذير ميكردهاند. اما اين تدبير راه حلْ ريشهاي و
دائمي نيست؛ هر چند به صورت مقطعي تأثيرات مثبت دارد.
تدبير دوم با اعتقاد به فرهنگ غني اسلام و باور به ذخاير عظيم اطلاعات ـ كه به
صورت مكتوب در كتابخانهها, موزهها و آرشيوها وجود دارد ـ در صدد به راهاندازي
موجي جديد در سراسر جهان است به گونهاي كه فرهنگ اسلامي را همراه با منطق متين و
قويم و با شيوههاي جديد اطلاعرساني ارائه كند. اين اطلاعرساني جايگزين ميتواند
ذهنها و قلبها را سيراب سازد و فضاي نويني در جهان اسلام ايجاد كند. مگر تمدّن
اسلامي در سدة چهارم به فراموشي سپرده شده است؟! تمدني كه هزاران دانشمند و صدها
مركز پژوهشي و آموزشي و كتابخانه را تربيت كرده و به كار گرفته بود و در
اطلاعرساني البته به شيوة همان دوره, تسلط كامل بر جهان داشت. اين اطلاعرساني آن
قدر هيمنه داشت كه گاه از آن به نهضتِ فهرستنگاري ياد شده است. فهرستهاي
كتابشناختي نظير فهرست ابن نديم، جهانيان را متوجه فرهنگ اسلامي نمود و سيل شيفتگان
علم و ادب را به جهان اسلام سرازير كرد. پس از آن بود كه در اروپا نهضت ترجمه متون
اسلامي به راه افتاد و بسياري از منابع اسلامي به ديار غرب رفت. متأسفانه در دورة
ركورد جهان اسلام, اين موقعيت به غرب واگذار شد. اما خوشبختانه پس از بيداري
مسلمانان و احياي اسلام, اطلاعرساني اسلامي روز به روز در حال ارتقاء است. گسترش
مؤسسههاي اطلاعرساني و راهاندازي نشريات تخصصي در اين زمينه، به بالندگي
اطلاعرساني اسلامي كمك شاياني نموده است.
فصلنامه حاضر نيز با اين هدف نيك تولد يافت و استقبال دانشوران از شمارة اول,
دستاندركاران را بر تداوم آن دلگرمتر كرد. هماكنون نشريات زيادي در گوشه و كنار
جهان اسلام به اطلاعرساني مشغول هستند، ولي هيچكدام دغدغة جهاني ندارند و به
استفاده از فنآوري مدرن و روزآمد نميانديشند. فصلنامه كتابهاي اسلامي در صدد
اطلاعرساني فراگير در هر فصل با آخرين شيوههاي روز است. البته اين راه صعب فقط با
راهنمايي دانشوران ميسّر است.
در اين شماره، مقالات سامان بهتري يافته است. اميدواريم مقالات پر مغزتري در
زمينههاي كتابشناسي, نقد و معرفي كتاب, توصيف نشريات و گزارش همايشها, از
نويسندگان محترم در شمارههاي بعد دريافت كنيم. عكسهاي مربوط به روي جلد كتابها به
دليل اشغال حجم زياد حذف شد و كساني كه مايل به مشاهده آنها هستند، ميتوانند از
اينترنت براي اين منظور استفاده كنند. همچنين براي سهولت كار استفاده كنندگان،
ارجاعات موضوعي در ابتداي هر بخش ارائه شد و فهرست موضوعي كه به ارائة موضوعات
جزئيتر ميپردازد، در پايان آمده است.
بخشي از مجله به ناشران و نويسندگان اختصاص يافته تا به دلخواه به معرفي آثار
خود بپردازند. اينان حتي ميتوانند نسخهاي از كتاب خود را به دفتر مجله ارسال
فرمايند تا به رايگان در نشريه معرفي شود و بعلاوه، اطلاعات آن به زبانهاي عربي و
انگليسي در شبكة جهاني (اينترنت) منتشر گردد.
در پايان از اينكه به دليل دير رسيدن منابع و پارهاي مشكلات فني، انتشار اين
شماره با تأخير همراه شد، پوزش ميطلبيم. اميدواريم ناشران و نويسندگان با مساعدت
خود، از تأخير و وقفه در جريان اطلاعرساني بهنگام كه خود از اهميتي بسزا برخوردار
است، جلوگيري كنند.
پيشنهادها, راهنماييها و نقدهاي صاحبنظران را به ديدة منّت مينهيم و از
ارسال آنها به دفتر فصلنامه بسيار سپاسگزاريم.
احمد مسجد جامعي