از نگاه جديد به بررسي قيام امام حسين (ع) پرداخته است. واقعة كربلا را بر اساس مفاهيم امروزين مانند كرامت انساني و عدالت اجتماعي و ارتقاي معنويت بشر بررسي كرده است.

اين اثر توسط مهدي پيشوايي به فارسي ترجمه و زير عنوان ارزيابي انقلاب امام حسين (ع) از ديدگاه جديد‏‏ (قم, دفتر تبليغات اسلامي) منتشر شد. در مرتبه دوم زير عنوان پژوهشي پيرامون زندگاني امام حسين (ع) به چاپ رسيد[18]. غير از ترجمه انگليسي مزبور، توسط سيد حسن امين هم به انگليسي ترجمه و  در دائرة المعارف الإسلامية درج گرديد.

13. ثورة الحسين في الوجدان  الشعبى, بيروت, منشورات الجمعية الخيرية الثقافية، [بي‏تا].

     زير عنوان واقعة كربلاء فى الوجدان الشعبى همراه با اضافات و اين مشخصات منتشر شد: الطبعة الثالثة, بيروت , المؤسسة الدولية للدراسات و النشر, 1996          م / 1416 ق.

            اين اثر در مقام اثبات اين مطلب است كه قيام امام حسين (ع), بين قيام‏ها و جنبش‏هاي ديگر نمونه است و از اين رو تا اعماق وجود شيعيان و مردم نفوذ كرده و تأثير گذاشته است. داراي اين مباحث است: انقلاب امام حسين (ع) و تأثيرات اجتماعي آن، زيارت امام حسين (ع) و مشروعيت آن, زيارت ابوالفضل و علي‏ اكبر و ديگر شهداي كربلا, شعر رثائي, عزاداري, گريه براي امام و شهيدان.

14.  حركة التاريخ عند الإمام على, دراسة فى نهج‏ البلاغة، الطبعة الرابعة, بيروت, المؤسسة الدّولية للدراسات و النشر, 1997م , 1418 ق؛ تهران, بنياد نهج ‏البلاغه, 1405 ق.

شامل مبناي تاريخ و حركت پيشرفت بشري از ديدگاه امام علي (ع) است. آخرين بحث وي فتنه و موضع امام علي (ع) در برابر آن مي‏باشد. مباحث ديگر آن عبارت ‏است از:

تاريخ و حركت پيشرفت بشري, امام علي (ع) در مواجهه با تاريخ، دانش تاريخ و استفاده علمي و سياسي و فكري از  آن.

15. حقوق الزوجية و حق العمل للمرأة. الطبعة الأولي, بيروت, المؤسسة الدولية للدراسات و النشر, 1995 م/ 1415 ق؛ الطبعة الثانية, بيروت, المؤسسة الدولية للدراسات و النشر, 1996م/1416 ق.

16.  دراسات فى نهج ‏البلاغة, الطبعة الأولي, النجفالأشرف, 1375 ق/ 1956 م؛ الطبعة الثانية, بيروت، دار الزهراء , 1392 ق/ 1972 م؛  الطبعة الثالثة, بيروت, الدار الإسلامية, 1981 م.

اين كتاب به بررسي نصوص نهج‏ البلاغه در زمينه‏ مباحث اجتماعي و سياسي مي‏پردازد. شمس‏ الدين، آن را در سال 1956 در عراق نوشت.

اين اثر توسط محمود عابد به فارسي ترجمه شد و زير عنوان جستجوي نهج ‏البلاغه منتشر گرديد.

17. دراسات و مواقف فى الفكر  و السياسة و المجتمع، 3 أجزاء، بيروت, المؤسسة الدولية للدراسات و النشر, 1990 م / 1410 ق.

مجموعه‏اي از سخنراني‏ها و مباحثات ايشان در لبنان و خارج  و يا مقالات در روزنامه‏ها و مجلات در موضوعات اجتماعي و سياسي است.

18. رسالة الحقوق للإمام زين ‏العابدين, بيروت,  منشورات الجمعية الخيرية الثقافية, 1386ق.

19.   السّتر و النظر، قم, مؤسسه المنار, بي‏تا. ص 300.

اولين كتاب از سلسله كتابهاي مسائل حرجة فى فقه المرأة است. نويسنده چهار مسئله را براي زنان مسلمان امروزي، مهم و بحراني تشخيص داده است: حجاب, رياست دولت, حقوق زوجيت و فعاليت اقتصادي و اجتماعي زنان در جامعه. مسئله اول در اين كتاب بررسي شده است. مباحث اين كتاب عبارت‏اند از: فقه المرأة (حقوق زن) در شريعت اسلام, جايگاه زن در نظام اخلاقي و حقوقي اسلام, نگاه قرآن به زن, گزارشهايي از تاريخ اسلام, حجاب قبل از اسلام و در دورة اسلامي, اصل عملي در حجاب, زينت زن, لباس زن, موارد استثناء از پوشش, نگاه به زن, طبقه‏بندي زنان, نگاه زن به مرد.

20.  السلم و قضايا الحرب عند الإمام على, دراسة فى نهج ‏البلاغة, بيروت, 1981م.

بررسي ديدگاههاي امام علي (ع) در بارة جنگ و صلح در روابط بين دولتها وملت‏هاست. اين كتاب به فارسي ترجمه و در تهران در مجموعه كنگره هزارة  نهج البلاغه منتشر شد .

21.  شرح عهد الأشتر, بيروت, مؤسسة الوفاء, 1984 م, چاپ اول.

نامة امام علي (ع) به مالك اشتر والي مصر از سندهاي مهم سياسي و اجتماعي است كه به بسياري از نكات يك نظام مطلوب اجتماعي پرداخته است. شمس‏ الدين اين نكات را با توجه به نيازهاي روز مسلمانان توضيح داده است.

22. عاشوراء، الطبعة الاولي, بيروت, مجد, 1412 ق / 1991 م.

عاشوراء (ج2) ـ مجموعة محاضرات فى ذكر عاشوراء, الطبعة الثالثة, بيروت, المؤسسة الدولية      للدراسات و النشر, 1995 م/ 1415 ق.

اين كتاب شامل درسهايي در بارة سياست و دين است كه به اهتمام جمعي از عالمان گردآوري شد. داراي اين مباحث است: عزاداري و مصيبت براي امام حسين (ع), انقلاب امام و زمينه‏هاي اجتماعي و تاريخي آن , انقلاب و تأثيرات  اجتماعي آن, تجديد انقلاب, اهداف انقلاب .

23. عقائد الشيعة الامامية,  بيروت, منشورات الجمعية الخيرية الثقافية, 1386 ق.

24. العِلمانية: تحليل و نقد للعلمانية محتوي و تاريخاً في مواجهة المسيحية و الإسلام و هل تصلح لمشاكل لبنان, الطبعة الثانية: لبنان, مجد, 1982 م. طبعة جديدة, بيروت, المؤسسة الدولية للدراسات و النشر, 1991 م / 1411 ق.  بيروت, المؤسسة الدولية للدراسات و النشر, 1996      م / 1416 ق.

اين كتاب مشتمل بر دو بخش است: درمان وضعيت مسلمانان در مواجهه با تمدن غربي و سكولاريزم, بررسي سكولاريزم و نقد راه ‏حل‏هاي سكولاريزم در لبنان و تحليل تفاوت دو نوع سكولاريزم به اصطلاح ديني و سكولاريزم الحادي.

ترجمه فارسي

حكومت منهاي دين: بررسي  همه جانبه از مفهوم و تاريخ  پيدايش علمانيت (سكولاريزم) در رويارويي با مسيحيت و اسلام, ترجمه حسن شمس گيلاني, تهران, 1362, 188 ص.

25.  الغدير, دراسة تحليلية اجتماعية سياسية لمسألة الحكم الإسلامى بعد وفاة الرسول، بيروت, منشورات الجمعية الخيرية الثقافية, 1386 ق.

26. فى الاجتماع السياسى الإسلامى, المجتمع السياسى الإسلامى / محاولة تأصيل فقهى و تاريخى, بيروت,  المؤسسة الدولية للدراسات و النشر, 1412 ق/ 1992 م.

شمس‏ الدين در اين كتاب بُعد سياسي جامعه اسلامي را از دو نگاه فقهي و تاريخي تحليل كرده است. نتيجه‏گيري او اين است كه جامعه‏سياسي و دولت در اسلام، جزئي از شريعت نيست، بلكه نتيجه نظري و عملي و زاييده تاريخ اسلام است.

27. لبنان الكيان و الدور, بيروت, منشورات الغدير, 1414 ق/ 1994 م.

28. محاضَرات فى التاريخ الاسلامى, النجف, 1965 م.

29. مطارحات فى الفكر المادى و الفكر الدينى, بيروت, دار التعارف, 1398 ق؛ الطبعة الثانية, بيروت, دار التعارف, 1406 ق / 1986 م؛ الطبعة الرابعة, بيروت, المؤسسة الدولية للدراسات و النشر, 1997 م / 1418 ق.

بررسي و نقادي مباحثي است كه از طريق نشريات و از سوي دانشگاهيان ونخبگان در زمينة انديشه‏هاي مادي و تعارض آنها با انديشه‏هاي ديني مطرح گرديده بود. بيشتر اين مباحث نقدهايي بر سرمايه‏داري و ماركسيسم است.

30. مع الإمام الرضا فى ذكري وفاته, بيروت, الجمعية الخيرية الثقافية , 1386 ق.

31. المقاومة في الخطاب الفقهى السياسى، بيروت, الجامعة الإسلامية في لبنان و مركز الدراسات و التوثيق، 1998 م، 397 ص.

مجموعه‏اي از سخنرانيها و نوشتارهاي كوتاه در باره جهاد و مقاومت مردم لبنان بويژه شيعيان جنوب از منظر علوم سياسي و فقه شيعه است. مقالات  اين مجموعه در بخش مقالات نشريات معرفي شده است.

32. نظام الحكم و الإدارة فى الإسلام, الطبعة الاولي, بيروت, منشورات حمد, 1374 ق/ 1955 م, الطبعة الثانية: بيروت, دار المجد, 1992م/ 1412 ق؛ الطبعة الثالثة: المؤسسة الدولية للدرسات و النشر, 1995م/ 1415 ق؛ قم, دار الثقافة, 1412 ق, 674 ص.

مباحث آن در اين زمينه است كه دو نظام خلافت در اهل سنت و ولايت فقيه در شيعه, بحرانهاي نظري و عملي در بطن خود دارند. پس از توضيح اين بحرانها (ص 402 - 410 از ترجمه) راه حلي براي رفع بحران ارائه كرده است. خلاصه اين راه حل, ولايت امت بر خود است (ص 410 از ترجمه).

از چاپ اول اين اثر، حدود 46 سال مي‏گذرد[19]. مي‏توان آن را به عنوان اولين متن تحليلي شيعي در بارة نظام سياسي اسلام پس از كتاب  تنبيه الأمة  و تنزيه الملة نائيني دانست.  چاپ اول در هشت فصل تدوين شد ولي چاپ دوم همراه با اضافاتي به چاپ رسيد؛ يعني دو فصل ماهيت امامت معصومين و مديريت در اسلام و برخي اسناد و نصوص فقهي و كلامي بدان افزوده گرديد.

سيد محمد باقر صدر اين اثر را دوست مي‏داشت[20]. بين چاپ اول تا چاپ دوم سي و هفت سال فاصله افتاد! اين اثر توسط سيد مرتضي آيت ‏الله زاده شيرازي زير عنوان حكومت و مديريت در اسلام  به فارسي ترجمه شد ( تهران, دانشگاه تهران، 1375).

مباحث اين اثر عبارت‏اند از: اسلام و واقعيت‏هاي زندگي، ضرورت و ماهيت و روش تحقق حكومت اسلامي, مراحل تاريخي حكومت اسلامي در صدر اسلام, حكومت اسلامي از ديدگاه فرق اسلامي, راه ثبوت امامت و مشروعيت سلطه, شيوه‏هاي تعيين امام, شرايط رهبر, عزل و انعزال رهبر, ويژگيهاي اساسي نظام حكومت در اسلام, حكومت الهي بشري, حكومت الهي, رويدادهاي سياسي صدر اسلام, ماهيت امامت معصوم, وحدت امت و حكومت و دولت, بحران مشروعيت و اقتدار, دورنماي آينده, مديريت در اسلام, تفكيك قوا در حكومت اسلامي, سازمان اداري در دوران رسول خدا.

آثار مفقود

1.       التأمين, الضِّمان و الإقرار.

اين نوشته در حمله اسرائيلي‏ها به خانه شمس ‏الدين در عرمون بيروت مفقود گرديد. گويا بخشهايي از اين آثار باقي مانده است[21].

2.        تعليقه و شرح بر شرايع الإسلام.

اين اثر نيز در حمله اسرائيل به بيروت از بين رفت و تنها قسمتي از آن باقي ماند.

3.       تقرير مبحث اجاره درس آيت ‏الله سيد علي فاني.

آقاي فاني اين نوشته را ديده و از درك و قلم شمس ‏الدين ستايش كرده و از او خواسته بود كه آن را منتشر كند. اما در حمله اسرائيل به عرمون, اين نوشته در منزل ايشان مفقود گرديد.

مقالات ارائه شده در كنگره‏ها و سخنراني‏ها

      آمار همه همايش‏هايي كه شمس ‏الدين در آنها مشاركت داشته در دسترس نيست و گردآوري اطلاعات آنها هم كاري دشوار است[22]. در اينجا به تعدادي از آنها اشاره مي‏شود:

1.                   « الإسلام و الغرب».

ارائه شده به كنگره شئون ‏اسلامي (المؤتمر العام التاسع للشؤون الاسلامية)، قاهره، 1997 م.

اين مقاله به زبان عربي در سايت اينترنتي مجلس اعلاي شيعيان لبنان موجود است.

2.                   « أهداف المأمون من مشروع إسناد ولايةِ العهد إلي الإمام الرضا (ع) و أسباب قبوله و خطة الإمام  فى إحباط مشروع المأمون و استغلاله لصالحه».

ارائه شده به كنگره امام رضا در دانشگاه رضويه مشهد, 1986 م.

3.                   « أهم الإتجاهات الفكرية السائدة فى العالم المعاصر و الثقافة الإسلامية».

ارائه شده به كنگره ملتقي الفكر الإسلامي التاسع عشر, الجزائر, 19 - 26               شوال 1405/ 8-15 تموز 1985.

4.                   « ثلاثة أبحاث حول الدولة الإسلامية».

ارائه شده به كنگره چهارم انديشه اسلامي در تهران, 1986م. و در مجموعه زير چاپ شده است:

المؤتمر الرابع للفكر الإسلامي, تهران, چاپخانه سپهر, 1986 م.

ترجمه فارسي آن زير عنوان « نظام اداري در حكومت اسلامي»  در مجموعة  درآمدي بر انديشه سياسي اسلام, ص 395-412 آمده است.

5.                   « الجهاد في القرآن».

ارائه شده به كنگره  المسلمون في النّضال من أجل الإسلام, آذربايجان شوروي, اول تا سوم، تشرين اول 1986.

6.                   « الحكومة الإسلامية فى إيران».

ارائه شده به كنگره سوم انديشه اسلامي, تهران, 1986.

چاپ شده در  المؤتمر الثالث للفكر الإسلامى, تهران, سپهر, 1986 م.

7.                   « السلم و قضايا الحرب عند الإمام على (ع), دراسة فى نهج البلاغة».

ارائه شده به كنگره هزارة نهج ‏البلاغه , تهران، مؤسسه نهج‏البلاغه,  5/10/1400         ق - 15/8/1980 م.

8.  شركت در كنگره جهاني چهاردهمين سده واقعه غدير, لندن, 1990[23].

9.  « كتابة التاريخ الاسلامى فى الإشكالية و المنهج».

ارائه شده به كنگره نگارش تاريخ اسلام (مؤتمر إعادة كتابة التاريخ الإسلامي) است كه از سوي مركز الدراسات في الجامعة الإسلامية وابسته به مجلس اعلاي شيعيان لبنان در بيروت, 14- 16 تشرين ثاني 1997 برگزار شد. اين سخنراني در سايت اينترنتي مجلس اعلاي شيعيان موجود است.

10. « كفاح المسلم فى وجه التعدى الصّهيونى».

سخنراني در دانشكده حقوق دانشگاه لبنان, 25/3/1988.

11. « المسيحية فى المفهوم الثّقافى فى الإسلام المعاصر».

سخنراني در كنگره بين‏المللي الإسلام و أوروبا در رم, 6 تا 8 مه 2000. اين سخنراني در سايت مجلس اعلاي شيعيان لبنان موجود است و داراي اين عناوين مي‏باشد: ديدگاه اسلام در بارة انسان, هدايت ديني, وحدت تاريخ ايمان, رابطه اسلام با اهل كتاب, مسيحيت و مسيحيان از ديدگاه  اسلام, تعامل و همزيستي مسلمان و مسيحيان, انسانيت واحد و جامعه واحد, اهل ذمه از ديدگاه اسلام و مسيحيت, گفتگوي اسلام و مسيحيت, ترس خيالي غرب از اسلام, كوشش براي مصالحه و همكاري جديد.

12.« نظرة الإسلام إلي الأسرة في مجتمع متطور».

ارائه شده به كنگرة اسلامي (المؤتمر الاسلامى), رباط, 1971 م.

مقالات منتشر شده در نشريات و مجموعه‏ها

1. « إتفاق أيار يجب أن يُسقط رسمياً», المقاومة[24], ص 169-172.

قبلاً در روزنامه النهار به تاريخ 18/4/1984 چاپ شده است.

2. « الاجتهاد فى الإسلام», الاجتهاد, سال سوم, ش 9, پاييز 1990, ص 15-55.

3. « الاجتهاد و الحياة», الاجتهاد و الحياة حوار علي الورق, به كوشش محمد الحسينى, بيروت, 1997 م.، ص 9-25.

4. « إجماع اللبنانيين حول المقاومة», المقاومة, ص 218-221.

قبلاً در روزنامه السفير به تاريخ 3/9/1984 چاپ شده است.

5. « أخطار الصُّمود و الوجود و الدعوة إلي قِمّة تُعالج وضعَ الجنوب»،  المقاومة, ص 18-22.

خطبه نماز جمعه در مسجد الصفا در 28 نيسان 1979.

6. « أزمة تفعيل الفكر الإسلامي» , قضايا إسلامية معاصرة, ش 5 (1419 ق), ص 13-26.

7. « إستقدام وفود عالمية إلي الجَنوب», المقاومة, ص 271-279.

      قبلاً در روزنامه السفير به تاريخ 13/3/1985 به چاپ رسيد.

8. « إسرائيل إنسحبتْ مُكْرِهَة», المقاومة, ص 259-261.

      قبلاً در روزنامه السفير به تاريخ 18/2/1985 به چاپ رسيد.

9. « إسرائيل كيان غاصب يجب أن يُقْتََلَع», المقاومة, ص 292-305.

گفتگو با مجله سروش در تهران و منتشر شده در روزنامه القرار وابسته به مجلس اعلاي شيعيان لبنان در تاريخ 27 ذي‏القعده 1405 مطابق با 16/8/1985.

10. « إسرائيل لنْ ترتاحَ فى لبنان», المقاومة, ص 150-151.

قبلاً در روزنامه النهار در تاريخ 19/3/1984 چاپ شده است.

11. « الإسلام الأصولى تعبير خاطئ و لا خطاب سياسياً خاصاً بالشيعة فى لبنان», الشرق      الأوسط, 4/5/1991 م.

 در اين مقاله, شمس ‏الدين به ريشه‏هاي فكري اختلافات دو گرايش بنياد گرايي در لبنان و بويژه دو مصداق آن «امل» و «حزب الله» مي‏پردازد.

12. « الإسلام لم يَمنعْ تداولَ كتب الضّلال بين العلماء و طلبة العلم»؛ السفير, 30/10/1995م.

13. « الإسلام والعولمة: أشكال المواجهة»، النهار، 9/7/1998.

14. « الإسلام و الغرب: الواقع القائم و آفاق المستقبل», الموسم, ش 32 (1997 م/ 1418 ق)،          ص16-36.

شمس ‏الدين به دعوت وزارت اوقاف مصر در 12 تا 23 تموز 1997  (1418 ق) به مصر مسافرت كرد. هدف اصلي از اين سفر شركت در المؤتمر التاسع للمجلس الأعلي للشؤون الإسلامية (13-16 تموز/ 8 –11 ربيع الاول) بود. هيئت‏هاي رسمي از سوي دولت‏هاي مختلف در اين كنگره شركت كردند. هيئت لبناني به سرپرستي محمد مهدي شمس ‏الدين و محمد رشيد قباني بود. اين كنگره به رياست محمد حسني مبارك منعقد شد. شمس ‏الدين در اين كنگره مقاله‏اي ارائه كرد. وي در اين مقاله پس از بررسي تاريخچه روابط مسلمانان و غربي‏ها به اين نتيجه‏گيري پرداخته است كه بايد اسلام و غرب با گفتگوي مسالمت‏آميز و صادقانه, روابط همكاري مناسبي با يكديگر داشته باشند. عناوين اين مقاله عبارت‏اند از: همكاري اساسْ در شريعت اسلامي, ابزار همكاري در سطح بين الملل, همكاري و گفتگوي كدام اسلام با كدام غرب, موانع گفتگو, تصوير اسلام در غرب, موضع غرب نسبت به اسلام, روابط غرب با اسلام, نظام جهاني جديد, گفتگوي اسلام با غرب مسيحي.

15. « الإسلام و متغيرات العصر: نحو مشروع حَضارى لنهضة العالم الإسلامى»،                المستقبل , 8/9/2000 .

16. « الأسلوب العربى أضاع فلسطين»,  المقاومة, ص 40.

سخنراني به مناسبت دومين سال پيروزي انقلاب اسلامي ايران در 16/2/1981 كه در النهار  منتشر شده است.

17. « أضواء علي واقع القضية الفلسطينية», مجلة كلية الفقه (نجف اشرف), ش7 (جمادي الاولي 1388/ آب 1968)؛  المقاومة, صفحه ب تا صفحه ل.

18. « الإعلام و الغرب صورة الآخر دقوقة الموقف منه»، النهار، 18/7/1997.

19. « إعلان المقاومة المدنية الشاملة ضد العدو الصّهيوني»,  المقاومة, ص 108- 117.

سخنراني به تاريخ 10 محرم 1404 برابر با 15 تشرين الاول 1983.

20. « إنقاذ بيروت و لبنان من الإحتلال»,  المقاومة, ص 92-93.

در روزنامه النهار به تاريخ 29/6/1982 چاپ شده است.

21. « إيديولوجية المسلمين الشيعة مقاومة الإحتلال»,  المقاومة, ص 96-97.

در روزنامه السفير به تاريخ 19/7/1982 چاپ شده است.

22. « بركات جهاني حيات امام خميني»,  كتاب سروش, بررسي ابعاد علمي شخصيت حضرت امام خميني, ص 175 – 182.

23. « تأكيد علي خيار المقاومة», المقاومة, ص 229-234.

قبلاً در روزنامه السفير به تاريخ 13/10/1984 به چاپ رسيد.

24. « تأملات فى صيغة الحوار الاسلإمى - المسيحى», به عنوان مقدمه كتاب  الحوار الإسلامى المسيحى ضرورة المغامرة نوشتة سعود المولي (بيروت, دار المنهل اللبنانى, 1996 م) چاپ شده است.

25. « تحذير من خطورة المخطّط الإسرائيلى: سَنُواجِه مخطّطات إسرائيل بكلّ أساليب المقاومة»,  المقاومة,  ص 147-149.

قبلاً در روزنامه النهار به تاريخ 19 آذار 1984 چاپ شده است.

26.  « تقصير الدولة تِجاهَ الجَنوب»,  المقاومة, ص 213-217.

قبلا در روزنامه السفير به تاريخ 23/8/1984 چاپ شده است.

27.  « التقصير العربى و اللبنانى و المؤامرة علي الجَنوب», المقاومة، ص 12-17.

خطبه نماز جمعه در مسجد الصفا در 3 شباط 1979.

28. « التلاحم مع سوريا خيار أساسى», المقاومة, ص 371-384.

سخنراني در نماز جمعه, مصلاي المجمع العلمي الثقافي در الغبيري، و منتشر شده در روزنامه القرار به تاريخ  14 حزيران 1996.

29. « التوصية بالصمود و الصبر في الجَنوب»,  المقاومة, ص 33-35.

قبلاً  در مجله النهار در 9 تشرين الاول 1980 منتشر شده است.

30. « الثبات فى الجنوب مسؤولية شرعية», المقاومة,  ص 51.

 قبلاً  در النهار در 30 تموز 1981 منتشر شده است.

31. « ثقافة التّلمية بين المنهجين الغربى العلمانى و الإيمانى الإسلامى»،  المستقبل، 16/10/2000.

32. « الجَنوب بابُ المكافَأَة أو الهاوية», المقاومة, ص 46.

قبلاً در النهار (17 حزيران 1981) منتشر شده است.

33. « الجنوب مسؤولية عربية و علينا استعمال كلّ الوسائل لإنقاذه»,  المقاومة, ص 9-11.

سخنراني در برج البراجنه در 21 كانون الثاني 1979.

34. « الجَنوبيون أحبطوا نهجَ‏ إسرائيل», المقاومة,  ص 178-179.

       قبلاً در روزنامه النهار به تاريخ 30/4/1984 چاپ شده است .

35. « جَوهر المقاومة يقوم علي ثلاثة أبعاد», المقاومة, ص 345-351.

سخنراني در سال 1996، در روزنامه القرار شماره چهارم، سال اول، روز جمعه 9 ذي‏الحجه 1416 منتشر شده است.

36. « الحرب الشاملة هي الخيار الوحيد أمام العرب», المقاومة, ص 71.

سخنراني در حسينيه الشياح به مناسبت عاشورا و در روزنامه النهار به تاريخ2/11/1981 چاپ شده است.

37. « الحرب الشعبية هي الأصح و الأجدي و يجب إخراج الجنوب من دائرة الخطر المباشر‏‏»,  المقاومة, ص 83.

قبلاً در روزنامه النهار در تاريخ 20/3/1982 به چاپ رسيده است.

38. « الحريات الشخصية في المنظور الإسلامي»، المنهاج، 1/10/1998.

39. «"الحريري" بلا مبالغات»,  النهار, 21/7/1995.

40. « الحكومة الإسلامية و تشكيلاتها الإدارية: إقرار الأمن و النظام فى الحكومة الإسلامية», التوحيد, سال چهارم, ش 21 (1986 م), ص 128-151.

41. « حول الاعتداءات الإسرائيلية», المقاومة, ص 76.

سخنراني منتشر شده در روزنامه السفير به تاريخ 17/7/1981.

42. « خطاب عاشوراء هو طلب المقاومة، المقاومة ليستْ حزناً و لا إرهاباً», المقاومة, ص 360-370.

       سخنراني در محرم 1417 مطابق با 27/5/1996.

43. « الخطّة العربية الشاملة هى الصيغة الوحيدة لمواجهة إسرائيل», المقاومة, ص 53.

قبلاً در النهار  در 8 آب 1981 چاپ شده است.

44. « خطاب الوحدة و الصّمود فى أثناء العُدوان: الجواب علي المشروع الصهيونى للدولة الواحدة», المقاومة, ص 356-359.

سخنراني در تاريخ 26/4/1996.

45. « الدعوة إلي إحياء الجِهاد: التفتيت و الطائفية يمنعان الأمن و التحرير», المقاومة,               ص 262- 266.

قبلاً در روزنامه السفير به تاريخ 12/1/1985 به چاپ رسيد.

46. « دعوة إلي تلاقى اللبنانيين فى مواجهة الإحتلال», المقاومة, ص 135-139.

قبلاً در روزنامه اللواء به تاريخ 29/2/1984 چاپ شده است.

47. « دعوة الدولة إلي تبنّى مبدأ المقاومة»,  المقاومة, ص 142- 146.

قبلاً در روزنامه النهار به تاريخ 13/3/1984 چاپ شده است.

48.« دعوة العرب إلي مواجهة واقعية وَلْيَكُنْ قرارُ الحرب ولو مِن الجنوبِ الوحدة», المقاومة, ص69. سخنراني در حسينيه الاوزاعي به مناسبت عاشوراي حسيني كه در روزنامه  النهار در تاريخ     1/11/1981 منتشر شد.

49. « دعوة المسلمين و المسيحيين إلي المقاومة», المقاومة, ص 242 - 243.

سخنراني در جمعيت خانه زنان جعفري كه در روزنامه النهار به تاريخ 21/12/1984 چاپ شده است.

50. رساله إلي قرّاء العزاء و خطباء عاشوراء,  السفير, 20/6/1995.

51. « رفض الاحتلال هو المقياس للوطنية»,  المقاومة, ص 98 - 100.

قبلاً در روزنامه السفير به تاريخ 18/8/1982 چاپ شده است.

52. « سنُقاوم إسرائيل مائة عام, ولن نصلح للبنان كلّه بأن يستقرّ ما دامتْ إسرائيلُ في الجنوب»,  المقاومة, ص 152- 158.

گفتگو با مجله المستقبل به تاريخ 7/4/1984 - شماره 372.

53. « شرارة المقاومة الشاملة أطلقها المسلمون الملتزمون» ,  المقاومة, ص 280-283.

سخنراني براي جوانان منطقه عرقوب كه در روزنامه القرار وابسته به مجلس اعلاي شيعيان لبنان به تاريخ 31/5/1985 به چاپ رسيد.

54. « شمس ‏الدين‏ فى مهرجان العباسية: نرفض أن يصبح الجنوب أرضاً محتلّة جديدة», المقاومة, ص 40.

سخنراني در جنوب لبنان در شهر عباسيه در 28 كانون الاول 1980 كه در روزنامه الأنوار در همان تاريخ به چاپ رسيد.

55. « شمس‏ الدين في نداء إلي الإمام الخمينى: يقترح قمّة عربية - إيرانية لإنقاذ الجنوب»,  المقاومة, ص 15-27.

خطبه نماز جمعه در مسجد الصفا در 18 آب 1979.

56.« شمس‏ الدين يطالب القمّة العربية بقرار الحرب الشاملة ضدّ إسرائيل», المقاومة, ص17-18.

        سخنراني  در حسينيه المصيطبه در روز عاشورا كه در النهار, 5 تشرين 1981 نشر يافت.

57. « شمس ‏الدين يُعلن الجِهادَ ضدَّ إسرائيل, المقاومة, ص 267-271.

قبلاً در روزنامه السفير به تاريخ 5/3/1985 به چاپ رسيد.

58. « الطوائف اللبنانية المتزاحمة حول الموقع الاول الشاغر», النهار, 25/11/1995.

59. « العلاقة الموضوعية بين العقيدة و وحدة  الأمة و وسطيتها» , السفير, 16/9/1988.

60. « علي الجنوبيين المودّة و الصُّمود لإحباط المؤامرة», المقاومة, ص 79 - 80.

اين سخنراني درجنوب لبنان ايراد گرديده و در روزنامه النهار در تاريخ 9/3/1982 به چاپ   رسيده  است.

61.  « علي العرب محاربة إسرائيل من الجنوب», المقاومة, ص 74.

سخنراني منتشر شده در روزنامه النهار در تاريخ 19/11/1981.

62. « علي المسيحيين أن يقتدوا بالمسيح فى المقاومة», المقاومة, ص252-258.

در روزنامه السفير به تاريخ 1/1/1985 به چاپ رسيد.

63.« الفتنة تَبحث عن خلل داخلى و خارجى: علي أمريكا وضع حدّ لتوسّع العدوّ», المقاومة, ص66.

اين مقاله در هفتمين نمايشگاه بين ‏المللي دانشگاه فرهنگي لبنان كه در شهر مونترآل در كشور كانادا در سال 1981 برگزار شد، ايراد گشت و در روزنامه السفير 22 تشرين الاول 1982 نيز به چاپ رسيد.

64. « فى ذكري حرب تشرين: الإرادة و التضامن و الكفاية تؤكّد قدرتنا علي تحرير أرضنا», المقاومة,  ص 55.

مقاله به مناسبت جنگ تشرين كه در  النهار, 7 تشرين الاول 1981 نشر يافت.

65.  « فى ذكري شهداء المقاومة المدنية الشاملة», المقاومة, ص 315-323.

        سخنراني در حسينيه روضة الشهيدَين به مناسبت بزرگداشت شهداي مقاومت.

66. « فى رسالة إلي الجَنوبييّن بعد إلغاء إتّفاق أيار», المقاومة, ص 147-149.

در روزنامه اللواء به تاريخ 7/3/1984 چاپ شده است.

67. « فى منطقتنا أكثريتان و لا أقليّات, لا أقول بولاية الفقيه بل بولاية الأمّة علي نفسها», السفير, 23/1/1997.

68.« فى لقاء مع ممثّلى الدّول الكبري: نُطالب بنشر الطّوارئ فى الجنوب و تطبيق القرار 425», المقاومة, ص 164-168.

قبلاً در روزنامه النهار به تاريخ 14/4/1984 چاپ شده است.

69. « فى يوم التضامن مع الجنوب و البقاع الغربى: المقاومة ليست إرهاباً, و العدالة الدّولية تتجلّي فى تطبييق القرار 425»,  المقاومة, ص 341-344.

سخنراني در سالن بزرگ اجتماعات در مجمع فكري فرهنگي بيروت به مناسبت 14 آذار سال 1996 و در روزنامه القرار شماره سوم تاريخ 29 آذار 1996 چاپ شده است.

70. « قطع العلاقات مع الولايات المتحدة الأمريكية», المقاومة, ص‏222-224.

قبلاً در روزنامه اللواء به تاريخ 13/9/1984 چاپ شده است.

71. « الكفاح المسلّح في وجه التحدى الصهيونى إسرائيل مشروع إمبريالى فى المنطقة الإسلامية و الأطروحة الحقيقية هى أن يحمل العرب فكرة الحرب الشعبية», المقاومة, 324-340.

سخنراني در دانشگاه حقوق, تحت عنوان: «الكفاح المسلح فى وجه التحدى الصهيونى» به تاريخ 25/3/1988.

72. « گفت و گو ميان اسلام و مسيحيت», ترجمه مهدي پيشوايي, مكتب اسلام, سال37,         ش 8 ( 1376) ص 37 – 41.

متن عربي اين مقاله در مجله العالم, شماره 587 متشر شد.

73. « لا تجعلوا الجنوب رهينة لإسرائيل», المقاومة, ص 63 .

سخنراني در ورزشگاه الحسيني در شهر انصار در جشني به مناسبت وفات وكيل عبد المنعم عاصي كه در 1 حزيران 1981 در  النهار  به چاپ رسيد.

74. « لا توجد سلطة تملك حق التفاوض أو التعامل مع العدو», المقاومة, ص284-291.

       سخنراني در جمع علما و روزنامه‏نگاران كه در روزنامه القرار 25 رمضان 1405 مطابق          با 13/6/1985 به چاپ رسيد.

75. « لبنان لنْ يكونَ تابعاً لإسرائيل», المقاومة, ص 159-163.

گفتگو با مجله صباح الخير، شماره 426 در تاريخ 14/4/1984.

76. « لبنان ليس للمسلمين وحدهم و علي المسيحيين التضامن فى مقاومة الاحتلال», المقاومة, ص 90-91.

قبلاً در روزنامه النهار به تاريخ 8/6/1982 چاپ شده است.

77. « لبنان هو المقاومة و العدالة», المقاومة,  ص 206-212.

قبلاً در روزنامه السفير به تاريخ 18/8/1984 چاپ شده است.

78. « لبنان يشيّع شهداء قانا», المقاومة, ص 352-355.

در روزنامه السفير به تاريخ 1/5/1996, همچنين در روزنامه الديار در همان تاريخ.

79. « لبنان يولد من الجنوب», المقاومة, ص 57.

سخنراني به مناسبت مفقود شدن امام موسي صدر كه در السفير، در تاريخ 25/8/1981 منتشر شد.

80. « مجال الاجتهاد و مناطق الفراغ التشريعي»,  المنهاج,  ش3 ( 1417 ق ) , ص7-31.

در مجموعه  الاجتهاد و الحياة حوار علي الورق (ص 200- 226) نيز چاپ شده است.

ترجمه فارسي

« اجتهاد و آزادي نظر قانوني», ترجمه محمد حسين شمسايي, مجله انديشه حوزه,  ش 20,       ص 108 – 136.

شمس ‏الدين در اين مقاله همچون شهيد محمد باقر صدر به «منطقه فراغ» يعني مواردي كه احكام آن در شريعت بيان نشده و به خود مردم واگذار گرديده, معتقد است.

81.« المسيحية فى المفهوم الثقافى الإسلامى المعاصر»,  المنهاج، 1/1/ 2000.

82.« مشروع النهضة الحضارية», آفاق الاسلام , 1/12/1999.

83.« مصاحبه با حجة الاسلام و المسلمين شيخ مهدي شمس‏ الدين»,  مجله حوزه, ش66, بهمن و اسفند 1373, ص 19-46.

اين مصاحبه در 1367 انجام يافته است، ولي شش سال بعد منتشر گرديد. محورهاي اين مصاحبه عبارت است از: زندگينامه شمس ‏الدين, دورة نجف و تحصيلات وي, كاستي‏هاي نظام آموزشي و پرورشي حوزه, لزوم دگرگوني در حوزه علميه, نواقص متون درسي حوزه, فعاليت‏هاي اجتماعي و فرهنگي, آثار علمي, مجلس اعلاي شيعيان,  انقلاب اسلامي ايران.

84. « مطالبة الدولة بمحاكمة المتعاملين مع إسرائيل», المقاومة, ص 127-134.

گفتگو با مجله الحوادث به تاريخ 28/1/1983.

85. « مطالب لدعم صُمود الجنوب», المقاومة, ص 197-205.

قبلاً در روزنامه الشرق به تاريخ 11/8/1984 چاپ شده است.

86.  « مفاوضات الناقورة في مصلحة إسرائيل», المقاومة, ص 235-241.

قبلاً در روزنامه السفير به تاريخ 10/11/1984 به چاپ رسيد.

87. « المقاومة للمحتلّ كالهواء و لنْ يحرَّر الجنوبُ إلا مِن خلال أبنائه», المقاومة, ص173-174.

قبلاً در روزنامه النهار به تاريخ 18 نيسان 1984 چاپ شده است.

88. « المقاومة مستمرّة حتي جلاء المحتلّ دونَ قيد أو شرط»,  المقاومة, ص 118-126.

گفتگو با مجله الحوادث در تاريخ 23 كانون اول 1983.

89. « مقاومة مشاريع إسرائيل واجب شرعي و أخلاقى», المقاومة, ص 101.

اين سخنراني در عاشوراي حسيني 1403 ق ايراد و در روزنامه السفير به تاريخ 18/10/1982 منتشر شده است.

90.  « المقاومة مشروع لبنانى مفتوح», المقاومة, ص 225-228.

   سخنراني به مناسبت بزرگداشت شهداي سحمر كه در روزنامه السفير به                تاريخ 1/10/1984 چاپ شده است.

91. « المقاومة وحدها تتألّق في ليل الفتنة اللبنانية», المقاومة, ص 306-314.

سخنراني در عاشوراي سال1986 براي انجمن خيريه فرهنگي در دانشگاه حقوق و علوم انساني كه در روزنامه القرار در تاريخ 15 محرم 1406 - 19/9/1986  به چاپ رسيد.

92. « المقاومة هى الردّ علي العُدوان», المقاومة, ص 87-89 .

قبلاً در روزنامه السفير به تاريخ 14/4/1982 چاپ شده است.

93. « المقاومة . . . و روح الشهادة»، العهد،  12/2/1999.

94.« ممارسات إسرائيل نداء يومى إلي القوي المُحِبّة للعدل و السلام», المقاومة, ص82-183.

قبلاً در روزنامه النهار به تاريخ 11/5/1984 چاپ شده است.

95. « مِن أجل مُتَّحَدٍ عربى إسلامي», المستقبل العربى, 1/6/1990.

96. « مناشدة الدّول العظمي و مجلس الأمن ردع إسرائيل: شمس الدين يطالب العرب بخطّة شاملة للمواجهة,  المقاومة, ص 28-32.

سخنراني در باره حوادث جنوب لبنان و انقلاب شيعيان در 27 آب 1979.

97. « مناشدة العالم الضَّغط لوقف العدوان»,  المقاومة, ص 48.

قبلاً در النهار  در 18 تموز 1981 م چاپ شده است .

98. « مناقشة لآراء حول موقع المرأة في الصّحوة الاسلامية»، النهار،  2/2/1998.

99. « منهاج الاجتهاد و تجديد أصول الفقه», مناهج التجديد: إسلاميه المعرفة, إصلاح منهجية الفكر الإسلامى,  تجديد أصول الفقة, به كوشش عبد الجبار الرفاعي, ص 7-29.

100. « موقف الإسلام من العَولَمَة فى المجال الثقافى و السياسى»، النهار، 8/7/1998.

101. « ميزانية الدولة: يجب أن يقتدوا بالمسيح فى المقاومة»,  المقاومة, ص244-251.

در روزنامه السفير به تاريخ 15/12/1984 به چاپ رسيد.

102. « النتائج المالية للإنتخابات النيابية»،  النهار، 7/9/2000.

103. « نداء فى يوم القدس العالمى: القبلة الأولي للمسلمين قبلَ الكعبه», المقاومة, ص 195-196.

در روزنامه السفير به تاريخ 28/6/1984 چاپ شده است.

104. « نداء فى يوم القدس العالمى», المقاومة, ص 94-95.

قبلاً در روزنامه السفير به تاريخ 18/7/1982 چاپ شده است.

105. « نداء للثبات  فى الأرض و المقاومة», المقاومة, ص 84-86 .

قبلاً در روزنامه النهار در تاريخ 13/4/1982 به چاپ رسيده است.

106. « نرفض المفاوضات مع إسرائيل», المقاومة, ص 184-194.

قبلاً در روزنامه السفير به تاريخ 21/6/1984 چاپ شده است.

107. « نَرفَض أن نكونَ لُعبةً دولية و دَحرُ الخطر بالثبات في الأرض», المقاومة, ص 78 .

اين سخنراني در تسليت به خانواده‏هاي قربانيان جنوب لبنان ايراد شده و در روزنامه  النهار 7/3/1982 به چاپ رسيده است.

108. « نظرة الاسلام إلي الأسرة فى مجتمع متطور», دراسات و مواقف, بيروت, مؤتمر الاسلام  و تنظيم الوالدية, 1410 ق, ص 186- 208؛ الإسلام و تنظيم الأسرة: ثبت كامل لأبحاث و مناقَشات المؤتمر الاسلامي، بيروت, الدار المتحدة للنشر, 1973 م.

109.  « نقاتل مِن أجل قضيّتنا فى الجَنوب», المقاومة, ص 57 .

قبلاً در روزنامه السفير در تاريخ 13/10/1981  منتشر شد.

110. « الوحدة الإسلامية إطلالةٌ علي المُؤثِرين»,  المنطق,  1/9/1995.

111. « الوحدة و الإمامة», الغدير, ش 8 و 9 ( 1990).

112. « هموم الجنوب و المقاومة فى باكستان», المقاومة, ص175-177.

قبلاً در روزنامه النهار به تاريخ 28/4/1984 چاپ شده است.

113. « هُموم الجنوب و المقاومة في الهند: الجنوبيون اختاروا الطريق الصّعب», المقاومة, ص 180-181.

قبلاً در روزنامه اللواء به تاريخ 11/5/1984 چاپ شده است.

114. « يجب مقاومة إسرائيل و التلاحم في الحرب ضدَّها», المقاومة, ص 105-107.

قبلاً در روزنامه السفير به تاريخ 24/10/1983 چاپ شده است.

115. « يوم القدس و الالتزام بقضية الجنوب»,  المقاومة, ص 23-24.

سخنراني به مناسبت روز قدس در 15 آب 1979.

نشر الكترونيكي آثار

در سالهاي اخير برخي از آثار شمس ‏الدين روي اينترنت در سايت مجلس اعلاي شيعيان لبنان[25] انتشار يافت. عناوين اين آثار عبارت‏اند از:

1.                                           الإسلام و  الغرب, ارائه شده به المؤتمر العام التاسع للشؤون الإسلامية القاهرة.

2.                                           خطبه 5 محرم. اين سخنراني در مراسم افتتاحية جمعيت خيريه فرهنگي در سالن بزرگ مراسم در مجمع علمي فرهنگي شتيلا در روز پنجم محرم 1999 با حضور شخصيت‏هاي بزرگ شيعي لبنان برگزار شد و شمس ‏الدين در بارة اين موضوعات به ايراد سخن پرداخت: آزادي و كرامت انساني, بيعت در فقه سياسي, مبارزات اهل‏بيت (ع), بردگي سياسي, سرنوشت امت اسلامي.

3.                                           كتابة التاريخ الإسلامى في الإشكالية والمنهج, ارائه شده دركنگره اعاده كتابة التاريخ الإسلامي.

4.                                           المسيحية فى المفهوم الثقافى الإسلامى المعاصر, كه در المؤتمر الدّولي رُم ارائه شد.

شمس الدين در آثار ديگران

1.                   خيارات الأمّة و ضروراتُ الأنظمة عند الشيخ محمد مهدى شمس ‏الدين, فرح موسي, بيروت, دار الهادي, 1415 ق/1995 م, چاپ اول.

اين كتاب به بررسي مناسبات عملكرد جريانها و حركتهاي امت اسلامي در منطقه خاور ميانه و كاركرد دولت‏هاي اين منطقه بويژه در چارچوب پروژه صلح خاور ميانه از ديدگاه محمد مهدي شمس ‏الدين مي‏پردازد. عناوين مباحث اين كتاب عبارت‏اند از: اصول گرايي اسلامي, جنبش اسلام گرايي, طرح‏ها و روشهاي جنبش اسلام ‏گرايي, امكان صلح با نظامهاي سياسي, ويژگيهاي مثبت و منفي حركت اسلامي, تأثيرات حركت اسلامي لبنان از خارج, تاريخچه‏اي از جنبش اسلام ‏گرايي لبنان, قوم گرايي سياسي,  جريان سكولاريزم در منطقه, وحدت مسلمانان, تأثير ايران بر مسلمانان لبنان, نظام دموكراسي, نظام سياسي اسلامي, حركت اسلامي پس از وفات امام خميني, تمدن و فرهنگ اسلامي, ويژگيها و كاركرد فرهنگ پوياي اسلام.

2.                   شمس‏ الدين مدرسة فى الاجتهاد و الجِهاد, حسن الصفار.

اين سخنراني به مناسبت وفات شمس ‏الدين ارائه شده و در سايت مجلس اعلاي شيعه موجود است.

3.                   « الشيخ شمس‏ الدين بين الإمامة و المجتمع المدنى», عباس عيسي,                   الديار, 16/10/1994 م.

4.                   الشيخ محمد مهدى شمس‏ الدين بين وَهَج الإسلام و جليد المذاهب, بيروت, دار الهادي, 1413 ق/1993 م.

اين كتاب داراي مباحث زير است: زندگي شمس‏ الدين و تأليفات وي, اصلاح سياسي و اجتماعي از نظر شمس ‏الدين, دموكراسي, گفتگوي اسلام و مسيحيت, جاهليت جديد و اسلام, جنگ و صلح, فلسفه سياست, وحدت مسلمانان, عوامل تفرقه.

سخن آخر

مرحوم شمس ‏الدين مانند بسياري از انديشمندان در دورة حيات مورد توجه قرار نگرفت و آن گونه كه شايسته شأن و مرتبت او بود, احترام نيافت. بويژه در ايران نظرات علمي و آراء بديع او مورد توجه واقع نشد. كسي كه با نگارش كتاب نظام الحكم سالها قبل در نجف اشرف به اين مبحث پرداخت و مورد توجه عالمان دين قرار گرفت و كتابهاي ديگر او هر كدام نشانگر عمق فكر, آشنايي با مسائل اسلامي و جهان اسلام و دغدغه‏هاي دلسوزانه نسبت به حل معضلات فكري و مشكلات اجتماعي است.

رويكرد اصلاح‏طلبانه وي, آشنايي او با دنياي جديد و تماس ملموس و نزديك با مشكلات جهان اسلام وجامعه شيعي به وي اين امكان را داد كه به عنوان يك چهره متفكر و واقع‏بين در سراسر جهان مطرح  گردد و طرح‏ها و برنامه‏ها و راهكارهاي او به طور جدي مورد توجه قرار گيرد.

متصديان فرهنگي ايران بايد همتي كنند تا آثار او درمجموعه‏اي جامع گردآوري شود و به سهولت در اختيار علاقه‏مندان قرار گيرد.